DE INWENDIGE AARDWARMTE. 79 



bronnen tot bevestiging van het feit der warmtevermeerdering met de 

 diepte. Men kent de zoogenaamde warme bronnen , wier water in enkele 

 gevallen zelfs kookhitte vertoont. In Mexico en Venezuela heeft von 

 Humboldt de temperatuur van zoodanige wateren op 96°, 64°, 92° en 

 97° C. bepaald. Het allerberoemdst zijn in dit opzicht de Strokkr 

 (115° in de diepte, 100° aan de lucht), en vooral de Geysir , op IJsland; 

 de laatstgenoemde vertoont op 20 meters diepte 127° en aan de opper- 

 vlakte 85° C. Men kent de tegenwoordig vrij algemeen aangenomene 

 verklaring van de periodieke uitbarstingen dezer laatstgenoemde bron- 

 nen, als gevolg n.1. van onregelmatige plaatselijke verwarming des 

 waters, en van de spankracht der samengeperste hoeveelheden water- 

 damp. Het lijdt geen' twijfel, dat het water der hier genoemde en 

 andere "warme" bronnen steeds afkomstig moet zijn uit vrij groote 

 diepten, alwaar de aardteraperatuur eene daaraan geëvenredigde aan- 

 zienlijke hoogte heeft bereikt. 



Beneden de "onveranderlijke aardlaag" vindt men dus met de diepte 

 immer stijgende warmtegraden. Doch welke is de snelheid en wet dier 

 stijging? Voor de ontdekking hiervan is men in de latere jaren eene 

 methode gaan toepassen , die veel beter is dan de vroegere , die hier- 

 boven zijn genoemd. Wij bedoelen de waarnemingen in de boorgaten 

 voor Artesische putten. Op de bijzondere geschiktheid dezer putten voor 

 het beoogde doel werd het eerst opmerkzaam gemaakt door arago. 

 Niet terstond echter heeft men de voorname voorwaarde begrepen , 

 waarvan de nauwkeurigheid dezer handelwijs geheel afhangt. Het is 

 deze , dat men geene waarnemingen moet doen in reeds vloeiende bron- 

 nen, doch alleen in de drooge, of hoogstens een weinig doorgesijpeld 

 water bevattende boorgaten. Immers in het eerste geval zou men 

 weer vervallen in de oude gebreken, en temperaturen verkrijgen, die 

 èn vermengd, èn meestal van geheel andere diepten afkomstig zijn , 

 dan de gemetene. Om deze reden is het gedurende het boren de beste 

 tijd voor telkens te herhalen waarnemingen. 



De beroemdste Artesische putten : die van Grenelle , van Neusalzwerk 

 en van Mondorf, hebben respectievelijk diepten van 548, 698 en 716 

 meters; hun water heeft de temperaturen van 27°,7; 33°,1 en 34° C. , 

 doch men begrijpt, dat deze gegevens ons niet de zoo gewenschte ken- 

 nis kunnen verschaffen. Zoo geven de waarnemingen te Rijssel, Wee- 

 nen, Rochelle en Epinay diepte-vermeerderingen van 25,5; 20,5; 19,8 



