DE INWENDIGE AARDWARMTE. 83 



vrij hoog soortelijk gewicht heeft , en door de groote lengte een' enor- 

 men druk kan uitoefenen. In het recente , hierachter te bespreken 

 geval, waar eene diepte bereikt werd van meer dan 1270 meters, 

 klom die druk tot 140 a 150 atmosfeeren. De luchtkolom, die bij 

 't neerlaten in den toestel wordt afgesloten, zal door dezen druk zeer 

 sterk worden samengeperst , daar zij niet kan ontwijken uit het geslotene 

 boveneind der ijzeren buis, hetwelk ter halve hoogte des geothermo- 

 meters op het onderste deel is vastgeschroefd. Alleen door die lucht- 

 kolom zeer lang te nemen, kan men dus zorgen, dat het water niet 

 tot boven in de glazen klok stijge , en door de fijne opening dringe 

 in het over de thermometerbuis gestulpte en daarop vastgelakte glazen 

 bolletje. Hier zou het n.1. het kwik verontreinigen, en later in den 

 thermometer dringen, en dit is hinderlijk, zij het niet voor de juist 

 gedane waarneming , dan toch wel voor de volgende. Om dezelfde reden 

 bevindt zich ook de bovenwand der klok slechts zeer weinig boven de 

 fijne opening der glazen kapsel. 



Met den hier beschreven toestel komen gedeeltelijk, althans in be- 

 ginsel , overeen de instrumenten , waarmede eenige proeven-reeksen zijn 

 gedaan, die wij hier nog zullen vermelden, als behoorende onder de 

 beste waarnemingen uit het midden dezer eeuw. De meerdere zekerheid 

 der hierbij gevondene resultaten ligt vooral ook in de gunstige omstan- 

 digheid, dat deze waarnemingen zijn gedaan niet in reeds vloeiende 

 bronnen, maar in versche boorgaten. 



De eerste bepalingen zijn die door de la rive en marcet, gedaan 

 in een' Artesischen put nabij Genève , door middel van een' nauwkeu- 

 rigen en doelmatigen maximum-thermometer. Na 't bereiken der "onver- 

 anderlijke aardlaag", werden de proeven bij elke 16 meters diepte- 

 vermeerdering herhaald en voortgezet tot op 221 meters. Uit de resul- 

 taten leidde men eene diepte van 32,5 meter af voor één' graad C. 



Op bevel en kosten der Saksische regeering, deed voorts reich uit- 

 gestrekte en langdurige waarnemingen in de mijnen te Freiberg, door 

 middel van thermometers, die met behulp van zand "traag" waren 

 gemaakt. De bereikte diepte was slechts 140 meters, en de uitkomsten 

 gaven 41,8 meter voor 1° C. Dezelfde waarnemer deed echter vervolgens 

 aldaar nog proeven in eene andere mijn, alwaar in een boorgat water 

 opgestegen , doch door afsluiting onder aanmerkelijken druk sedert 

 twee -jaren tegengehouden was, zoodat men mocht vertrouwen, dat 

 dit water de temperatuur van het gesteente had aangenomen. Hier 



