DE INWENDIGE AARDWARMTE. 85 



de nog altoos onbekende wet der warmte-toeneraing in het binnenste 

 der aarde, proeven in boorgaten de belangrijkste zijn, vooral wegens 

 de groote diepten , die daarbij voorkomen , en in bergwerken nimmer 

 worden bereikt. Inzonderheid is ook het doen dezer soort van waar- 

 nemingen wenschelijk op zooveel mogelijk verschillende punten der 

 aarde, wijl naar alle waarschijnlijkheid eenige aangroeiings-wet slechts 

 geldig kan zijn voor die plaats , waar zij gevonden is. Immers , vooral 

 wegens de verschillende temperaturen der aardkorst op plaatsen van 

 dezelfde geografische breedte , is het waarschijnlijk , dat die korst niet 

 overal even dik, en dus de aarde niet gelijkmatig afgekoeld is, en 

 hieruit moet noodzakelijk voortvloeien eene telkens verschillende wet 

 der toenemende warmte. Zijn nu boringswaarnemingen niet voor veel- 

 vuldige herhaling vatbaar, zij kunnen daarentegen ondernomen worden 

 op zooveel verschillende punten , als er plaatsen zijn , waar men boringen 

 beproeft , en bovendien zijn zij , goed geleid , minder onderhevig aan 

 de storende invloeden, die zich bij de andere handelwijzen doen gelden. 

 Overtuigd dus van het hooge belang dezer waarnemingen, gaf in 

 1869 de Pruisische Minister van handel, nij verheid en openbare werken 

 last om ze in het werk te stellen bij eenige der boringen, die in Pruisen 

 worden ondernomen. Wegens de groote diepte van meer dan 1270 

 meters , en de bereikte hooge temperatuur van 48°, 1 C. , zijn onder 

 deze waarnemingen het belangrijkst die van het boorgat n°. 1 insteen- 

 zout, te Sperenberg, in de provincie Brandenburg. De leider dier 

 proeven, de heer Oberbergrath e. dunker, heeft in den jaargang 1872 

 van het Zeitschrift für Berg- , Hutten- und Salinenwesen in dem Preus- 

 sischen Staate, daarvan een uitvoerig verslag gegeven. Wij meenen den 

 lezer geene ondienst te doen, door hem hier nog kortelijk een over- 

 zicht te geven van de uitkomsten , in dat verslag medegedeeld. 



De bij de waarnemingen te Sperenberg gebruikte toestel was de 

 geothermometer van magnus , hierboven reeds door ons beschreven. 

 Men zie over eene vereenvoudiging er van nog het slot van dit opstel. 

 De verschillende proeven zijn genomen gedurende een tijdvak van 

 derdehalfjaar, beginnende met Juli 1869, en eindigende met het jaar 

 1871. Als uitkomsten geeft de heer dunker in de eerste plaats een 

 84-tal resultaten van afzonderlijke waarnemingen, saamgevat in eene 

 uitvoerige tabel , wier opneming hier echter niet van het meeste gewicht 

 kan zijn , daar de genoemde resultaten niet als de belangrijkste zijn 



