86 DE INWENDIGE AARDWARMTE. 



te beschouwen , zooals nader blijken zal. In de meegedeelde uitkomsten 

 worden steeds de diepten in rijnlandsche voeten, en de temperaturen 

 in graden R. uitgedrukt. In verband met het voorafgaande en tot 

 betere vergelijking, zullen wij echter gene tot meters en deze tot 

 Celsius-graden herleiden. Op een paar onbeteekenende uitzonderingen 

 na, wijst de tabel voor de verschillende diepten eene gedurige stijging 

 der bijbehoorende temperaturen aan. Bovendien geeft de tabel telkens 

 de uit waarnemingen afgeleide of berekende verhoogingen van den 

 warmtegraad aan voor 31,4 meters diepte-vermeerdering , en wel bij 

 waarneming of op den bodem van 't boorgat, óf, — wat minder 

 nauwkeurig is, — op hoogere punten. Mede door deze ongelijkheid 

 der omstandigheden zijn de laatstbedoelde waarden vrij onregelmatig, 

 daar zij varieeren tusschen 0°,16 en 2°, 2 C. 



Terecht maakt echter de heer dunker er opmerkzaam op . dat men 

 niet de gewenschte gegevens, n.1. de temperatuur van het op elke 

 diepte aangrenzend gesteente , kan verkrijgen , indien men aldus zonder 

 meerdere voorzorgen proeven doet in een boorgat , dat gelijk het onder- 

 havige , geheel met water gevuld is. Zelfs in eene werkelijk vloeiende 

 bron , zou men juistere resultaten verkrijgen dan in dit geval , waar 

 het stilstaande water gelegenheid geeft tot vrije warmte-uitwisseling 

 tusschen 't boven- en beneden-water, tengevolge der circulatie. Deze 

 heeft zelfs invloed op de temperatuur-bepalingen van den bodem, daar 

 immers het koudere water geheel tot beneden toe neerzinkt. Dat de 

 hier bedoelde invloed werkelijk bestaat, wordt aangetoond door de 

 lagere temperaturen in de ondiepe boorgaten n os . 2 en 3 te Sperenberg , 

 vergeleken met de op gelijke diepten gevondene warmtegraden in het 

 reeds zeer diepe boorgat n°. 1. 



Eene afzonderlijke proef om zulks nader en meer beslissend aan te 

 toonen werd nog genomen, toen de diepte reeds meer dan 1060 meters 

 bedroeg. Men liet toen eene vóórboring maken in den bodem des puts , 

 en wel 5'/ 2 meter diep en op halve wijdte, n.1. 0,15 meter. Hierin 

 plaatste men den geothermometer , doch zóo, dat daarboven het begin 

 der vóórboring door een stop waterdicht was afgesloten, zoodat het 

 water niet door vermenging eene vreemde temperatuur, maar slechts 

 die van 't gesteente verkrijgen kon. Om zeker te zijn, dat dit laatste 

 't geval was, liet men den toestel 28 uren op die plaats. Daarna nam 

 men de temperatuur waar, en vond 45o,7 C. Den volgenden dag werd 

 zonder eenige afsluiting op de gewone wijs waargenomen, en 42° C. 



