DE INWENDIGE AARDWARMTE. 87 



gevonden; alzoo een verschil van bijna 4° C. Na nogmaals afgesloten 

 te hebben , vond men weder 45°, 6 C. , en daarna zonder afsluiting 

 reeds denzelfden dag 42°, 4 C. bijna. Hierdoor wordt de juistheid der 

 gemaakte opmerking meer dan voldoende bewezen. 



Dunker besluit hieruit, dat bij een boorgat, waarin staand water 

 aanwezig is, altoos de temperaturen boven te hoog, beneden te laag 

 zullen gevonden worden, en dat het bedrag dezer fout zal aangroeien 

 met de diepte van 't boorgat. Tevens wordt opgemerkt, dat het onge- 

 rechtvaardigd en onjuist zou zijn, indien men bij gissing deze fout 

 wilde verbeteren, door bijv. het gemiddelde der boven- en beneden- 

 temperaturen toe te kennen aan het in 't midden gelegen gesteente. 



De twee proeven met afsluiting, hierboven vermeld, brachten toe- 

 vallig nog eene oorzaak van onnauwkeurigheid aan het licht, doordien 

 kort na den arbeid op 1033 meters diepte de temperatuur slechs 1° C. 

 lager was zonder afsluiting , dan de op 1060 meters waargenomene 

 mèt afsluiting. De oorzaak ligt in de bij het boren ontwikkelde warmte , 

 die door de instrumenten weer aan het water wordt afgestaan, 't Bestaan 

 van dezen invloed , die bij afsluiting en langeren duur der proef ge- 

 ringer is, werd bij andere waarnemingen bevestigd. (Reeds arago had 

 de gissing geuit, dat er tengevolge der beweging van de boorwerk- 

 tuigen eenige warmte van mechanischen oorsprong in het spel konde zijn.) 



Later wordt nog op eene onjuistheid gewezen, die kan voorkomen, 

 indien het boorgat tot op zekere diepte van eene metalen buisgeleiding 

 is voorzien. Daar hierdoor gemakkelijke warmte-uitwisseling plaats 

 heeft, kan men tot op zoodanige diepte op de waargenomene tempe- 

 raturen niet vertrouwen, d. i, ze niet toekennen aan het aangrenzend 



gesteente. 



Uit het boven opgemerkte blijkt, dat om aan het ware doel der 

 hier besprokene waarnemingen te beantwoorden, de proeven in een 

 met water gevuld boorgat, moeten gedaan worden onder afsluiting dei- 

 overige vloeistof. Bij de definitieve ontdekking van den belangrijken 

 invloed der watercirculatie, was het echter te laat voor de volledige 

 proevenreeks met vóórboringen, afgezien nog daarvan, dat het geheele 

 onderzoek eerst begonnen was, toen de diepte reeds 476 meters be- 

 droeg. Om dit verlies alsnog te vergoeden , en wegens de belangrijkheid 

 van het diepe Sperenberger boorgat, bedacht de heer dunker een ander 

 middel, waardoor ook op diepten, die de boor reeds lang heeft over- 

 schreden, nog de afsluiting kan worden toegepast. Tusschen twee 



