öö DE INWENDIGE AARDWARMTE. 



houten klossen bevindt zich , onmiddellijk boven de buis niet den geo- 

 thermometer , een linnen zak , gevuld met een' cilinder van zeer kneed- 

 bare klei. Zoodra nu bij 't neerlaten het ondereind der ijzeren buis 

 van het instrument op den bodem van het boorgat stoot, drukt een 

 op den bovensten houtklos rustend gewicht dezen klos neder, en hier- 

 door wordt de kleicilinder zoo plat gedrukt, dat hij rondom tegen 

 den binnenwand van 't boorgat geperst zijnde, dit geheel afsluit. Dit 

 dient voor afsluitings-waarnemingen op den bodem. Wil men hetzelfde 

 doen op hooger gelegene punten , dan zijn twee zakken met klei noo- 

 dig: een beneden den geothermometer , de ander er bovsn. De belasting 

 en het bewegingsmechanisme der klossen moet alsdan zoodanig zijn, 

 dat de beide kleicilinders gelijktijdig worden platgedrukt , en het instru- 

 ment in eene boven en beneden afgeslotene waterkolom te staan komt. 



In de plaats der kleicilinders werden ook gebruikt cilindervormige 

 kaoutschouk-zakken , die geheel met water waren gevuld , en op dezelfde 

 wijs werden aangedrukt. In het geval der dubbele afsluiting , boven 

 en beneden, moet zich dan, even als bij twee kleicilinders, onder den 

 benedensten zak eene stang bevinden, die op den bodem der put steu- 

 nende , de neerdaling van den geheelen toestel stuit , en daardoor plot- 

 seling aanleiding geeft tot de samenpersing der cilinders. Daar dit bij 

 groote lengte en zwaarte dier stang voor 't boorgat schadelijk konde 

 zijn , werd ook de aandrukking bewerkt door middel van schroeven , 

 die men kon aanzetten door draaiing aan den neêrlatingstoestel , ter- 

 wijl de zachte klemming van een paar veeren de zakken tegenhield. 



Met deze toestellen werd nu in de laatste maanden van 1871 nog 

 eene nieuwe reeks van waarnemingen gedaan. De uitkomsten, meest 

 onder afsluiting eener waterkolom verkregen, worden ten getale van 

 58 opgegeven in eene tweede tabel. Eenige dezer proeven, waarbij 

 geene afsluiting geschiedde , doch die nu vrij zijn van den bekenden 

 invloed der boorwarmte, dienen ter vergelijking met de overigen. Het 

 behoeft geene toelichting, dat de gegevens dezer tweede tabel veel 

 belangrijker zijn dan die der eerste. De temperaturen hebben eenige 

 verbetering ondergaan wegens het opgemerkte , trouwens zeer gewone 

 verschijnsel, dat het nulpunt van den gebruikten vergelijkings-ther- 

 mometer een' halven graad 0. verhoogd was. i Verder bevat eene kolom 



1 Gelijk men weet, is in den laatsten tijd met redenen beweerd, dat de oorzaak van 

 dit verschijnsel niet ligt in moleculaire verandering van het glas, maar in eene fout 



