92 DE INWENDIGE AARDWARMTE. 



der zakken in het midden iets grooter te maken ; verder is eene fijne , 

 zich bij 't aanpersen sluitende , opening in de dekplaten dier zakken zeer 

 gewenscht, daar deze hierdoor kunnen meegeven, en zoo bestand zijn 

 tegen den druk, door slijk en bezinksel veroorzaakt. Naar de aanwe- 

 zigheid en diepte van het slijk behoort men vooraf te onderzoeken, 

 terwijl water-afsluiting geheel onraadzaam is , zoolang instortingen zijn 

 te duchten. Het te gebruiken kaoutschouk dient sterk (donkergrijze 

 soort) te zijn. De neêrlating moet aan stangen geschieden, en om stoo- 

 tingen onschadelijk te maken, is het aanbrengen eener stalen veer 

 boven 't instrument wenschelijk. Eindelijk , indien een boorgat eens- 

 klaps begint te vloeien, zal eene terstond zonder afsluiting op den 

 bodem gedane waarneming evenveel waarde hebben, als de overige 

 proeven, waarbij de thans overbodige afsluiting is toegepast. 



De bovenstaande praktische wenken, gegrond op de ervaring te Spe- 

 renberg, en zeer belangrijk voor deze nieuwe en naar 't schijnt meest 

 rationeele methode van waarnemen in boorgaten, meenden wij hier 

 niet achterwege te mogen laten. Immers ook ten onzent komen enkele 

 malen boringsproeven voor, en gelijk boven reeds werd opgemerkt, is 

 het van veel belang, dat zooveel mogelijk op vele plaatsen deze tem- 

 peratuurbepalingen worden ondernomen , en althans eene toevallig opko- 

 mende zeer gunstige gelegenheid daarvoor niet ongebruikt voorbijga. 

 Jammer slechts in zoover, dat tot zoodanige proeven minder veelvuldig 

 gelegenheid is in een' bodem, die den beroemden natuuronderzoeker 

 voortbracht, in wiens geschriften wij eene der oudste uitdrukkelijke 

 vermeldingen vinden van het bestaan der warmtevermeerdering met 

 de diepte. 1 



Voor zulke bij gelegenheid te ondernemen plaatselijke waarnemin- 

 gen, kan belangrijk zijn eene eenvoudige en goedkoope nabootsing van 

 magnus' geothermometer , waarvan wij de beschrijving nog aan dünker 

 ontleenen, onder geringe wijziging, wat de eerste aanschaffing betreft. 

 Men neme een' gewonen thermometer met langwerpig, zoo ruim moge- 

 lijk reservoir, snijdt daarvan het boveneind der buis af en slijpt de 

 doorsnede schuin bij. Dan schuift men eene doorboorde kurk over de 

 buis tot aan het ondereind daarvan, en steekt het boveneind door 

 eene tweede, tamelijk lange kurk, die doorboord en bovendien van 

 boven kegelvormig uitgehold is. Nadat de twee even dikke kurken 



1 Zie Boerhave, Chemia, 1732, T. I, p. 479. 



