DE INWENDIGE AARDWARMTE. 93 



van buiten met eenige ondiepe vertikale sleuven zijn voorzien , ter 

 doorlating van lucht en water, wordt nu de geheele toestel geschoven 

 in een' juist er om heen sluitenden blikken koker (beter eene glazen 

 buis) , die van boven gesloten en bolrond is. De thermometer met nog 

 eene daaronder geschoven kurk, wordt door middel van een staafje 

 aangedrukt, totdat de schuin afgeslepen kant tegen den bolronden 

 bovenwand sluit. Het kwik , waarmede de thermometer vóór 't gebruik 

 geheel wordt gevuld, vloeit bij verwarming uit op de uitholling van 

 den bovensten kurk. De toestel wordt nu gezet in eene boven geslo- 

 tene , beneden opene ijzeren buis van voldoende lengte , en zoo in 't boor- 

 gat neergelaten. Na ophaling bepaalt men de maximum-temperatuur , 

 met behulp van een' anderen thermometer en een waterbad, evenzoo 

 Is bij het fijnere instrument, n.1. door samentelling of verwarming. 



De hierboven opgegevene vergelijking , uit de Sperenberger proeven 

 afgeleid, zou indien zij juist ware en op grootere diepten voortdurend 

 geldig bleef, rechtstreeks in tegenspraak zijn met de hypothese van 

 de inwendige gloeihitte der aarde. Immers reeds op eene diepte van 

 3410 meters zou die vergelijking eene temperatuur geven beneden het 

 vriespunt, en verder zou zij bij toenemende diepte nog gestadig dalende 

 warmtegraden opleveren. Dit is een gevolg daarvan , dat de derde 

 term, waarin M 2 voorkomt, het teeken — heeft. Dit laatste^is intus- 

 schen evenzeer het geval bij eene vergelijking , die von freeden uit 

 zijne waarnemingen heeft afgeleid. Nu kan er eenige onnauwkeurigheid 

 zijn in dien laatsten term, doch zelfs indien zijn getallen-coëfficiënt 

 minder ware dan één honderd-millioenste , of tweeduizend malen kleiner 

 dan thans, dan nog zou men voor het middelpunt der aarde geene 

 temperatuur krijgen, hoog genoeg om onder gewone omstandigheden 

 alle stoffen te smelten. Echter, al had men de in onze formule uit- 

 gedrukte wet proefondervindelijk gevonden voor alle plaatsen der aarde , 

 dan zou men zonder nadere gegevens nog niet met zekerheid mogen 

 zeggen , dat zij ook voor elke grootere diepte geldig bleef. 



Eene thans in 't inwendige niet zeer hooge temperatuur zou voor 

 't overige het beste overeenstemmen met eene theorie , welke haar ont- 

 werper evenzeer wiskundig heeft ontwikkeld , als fourier de zijne , 

 namelijk die van poisson. Deze verwerpt een' inwendigen gloeiend-vloei- 

 baren toestand , op grond dat de noodzakelijk daarbij ontstaande gas- 

 vormige stoffen door hare spanning de schors moesten doen bersten, 



