DE INWENDIGE AARDWARMTE. 95 



schets te geven van de nieuwste dezer theoriën , n.1. die van den reeds 

 meer genoemden Sir w. thomson. ' Deze is met ter zijde stelling van 

 het min waarschijnlijke , eene samenvatting van het waarschijnlijkste 

 uit de beschouwingen van fourier , poisson en hopkins , naar de nieuwere 

 ervarings-constanten gewijzigd , en getoetst en onderzocht met eene 

 grondigheid, die op het tegenwoordige standpunt deze theorie de meest 

 aannemelijke doet schijnen. Eene eenvoudige opnoeming der hoofdpun- 

 ten kan hier voldoende zijn , daar de gronden voor het een en ander 

 grootendeels reeds in het voorafgaande zijn vervat. In de eerste plaats 

 meent thomson in strijd met velen , dat de aarde voorheen meer storm- 

 achtige ontwikkelingstijdperken moet hebben doorloopen, dan de latere, 

 wegens haar toenmaligen noodzakelijk grooteren voorraad energie, 

 tengevolge van meerdere zonnewarmte en heftiger vulkanische werkin- 

 gen. Verder neemt hij als mogelijk aan de hypothese , dat de aarde 

 eenmaal of geheel vloeibaar was, of bestond uit eene vaste koude 

 kern, omgeven door eene gesmoltene laag. In het eerste geval wijst 

 dan de toepassing van fourier's berekening op een sedert verloopen 

 tijdvak van waarschijnlijk 98 of 100 millioen jaren, terwijl uit die- 

 zelfde berekeningen volgt , dat tegenwoordig de temperatuur-aangroeiing 

 op groote diepten veel langzamer moet zijn, dan op de tot dusver 

 onderzochte. Bij de langzame bekoeling nu der gesmoltene gesteenten, 

 vond er een gestadig streven plaats naar een "eonvectief evenwicht 

 van temperatuur", welke warmte-nit wisseling echter ingewikkeld wordt, 

 door de bij 't stollen plaats grijpende volume-verandering en vrijwor- 

 ding van warmte , en door den invloed der drukking 'op het smelt- 

 punt. Hier nu beschouwt thomson als beslissend de proeven van bischof t 

 volgens welke het volume van graniet , leisteen en trachyt bij 't vast 

 worden ongeveer 20 procent vermindert. (Diensvolgens mag men het 

 er ook voor houden, dat door drukking het smeltpunt dier stoffen 

 wordt verhoogd). Het een en ander leidt tot het besluit, dat indien 

 de vastwording aan de oppervlakte is begonnen, toch weldra de ge- 

 stolde massas achtereenvolgens naar het centrum of de kern moeten 

 gezonken, en bij de hooge drukking aldaar, duurzaam vast gebleven 

 zijn. De vastwording moet dus langzaam naar buiten zijn voortge- 

 gegaan, en de geheele aardbol tegenwoordig vrij zeker verkeeren in 



1 Zie Transactions of the Royal Society of Edinburgh , 1862; ook thomson's 

 rede" in de Royal Society te Glasgow 1868, en thomson a. tait, Treatise on Natural 

 Philosophy; I b. 



