EEN TRILLINGSPROEF. 155 



kleine kringetjes , wier middelpunt zich in een wij deren cirkel om 

 het evenwichtsstandpunt der naald beweegt. Wie een aangeslagen stern- 

 vork bij zijn oor brengt zal zoo niet terstond , dan na eenige herhalin- 

 gen twee tonen te gelijk hooren, die het gevolg zijn van op deze 

 wijze samengestelde trillingen. 



Onlangs was ik getuige van een proef van dezen aard, maar de 

 staaf was ietwat grooter dan een breinaald. Haar lengte toch bedroeg 

 volgens oude opgaven , doch het komt niet op eenige milimeters aan , 

 241 voet , ik denk dus ongeveer 75 meter. Haar doorsnede neemt naar 

 het vrije uiteinde toe af, en is zeer verschillend van vorm ; eerst vierkant, 

 met een zijde van ettelijke meters, daarna achtkantig en veel minder 

 in omvang , en aan het onder uiteinde slechts weinige vierkante meters 

 groot. Zij is verticaal in den aardbodem bevestigd, en om haar 

 in trilling te brengen is een ingespannen arbeid van eenige man- 

 nen noodig. De waarnemer — maar laat ik liever de omstandigheden 

 duidelijker meedeelen. 



Ik bevond mij den tweeden kerstdag van 1874 met een reisgenoot 

 in de groote kerk van mijn vaderstad Zutfen , kort voor halftwee. 

 Wij bezagen de bijzonderheden van dat belangwekkende oude gebouw, 

 toen mij inviel dikwijls van geloofwaardige personen gehoord te heb- 

 ben , dat men boven in den toren staande , als de klokken geluid wer- 

 den, zeer duidelijk kon bemerken, dat het geheele gebouw heen en 

 weer bewoog. Er hangen in dien toren , iets minder dan ter halver 

 hoogte , drie zeer groote klokken. Vóór eiken kerkdienst worden zij 

 gedurende een kwartier geluid. Te halftwee zou het luiden aanvangen 

 en wij spoedden ons dus op mijn voorstel naar den torentop. Had ik 

 er vroeger op gerekend, ik zou mij van een paar hulpmiddelen voor 

 de waarneming hebben kunnen voorzien. Maar nu moest ik mij be- 

 helpen met mijn horloge, dat geen secondewijzer bezit, en kon ik 

 dus slechts zeer onnauwkeurig minuten meten, daar de miuuutstreep- 

 jes op de wijzerplaten meestal zeer slordig zijn aangebracht. Buiten- 

 dien stonden wij, in de zoogenoemde "Koode IJzers," op een houten 

 met een dikke laag sneeuw bedekten vloer in een van alle kanten 

 open koepel, terwijl het uitzicht op de besneeuwde stad en omstreek 

 wel treffend schoon was , maar het verblijf niet aangenaam. Ik ver- 

 wachtte , zooals mij gezegd was , de trillingen te kunnen zien , en nam 

 daarom eene vaste houding aan , steunend tegen een der pilaren , ter- 

 wijl ik langs een anderen heenziende, een vast punt van den horizon 



