162 HOE ZORGEN WIJ HET BEST VOOR ONZE DOODEN ? 



Zullen wij hun voorbeeld volgen? Tot dusver heb ik dit niet gedaan . 

 Waarom niet? Dit zal door het volgende duidelijk worden. 



Inderdaad geldt het hier een zeer samengesteld vraagstuk , veel 

 samengestelder dan sommigen , die voorstanders der lijkenverbranding 

 zijn, wellicht meenen. Het is bovendien een dier vraagstukken, waarin 

 niet enkel het verstand, maar ook het gemoed een woord heeft mede 

 te spreken. Men moge de bezwaren, die zeer velen nog tegen de invoe- 

 ring der lijkenverbranding hebben, vooroordeelen noemen , toch bestaan 

 deze , en wij moeten er rekening mede houden, ja tot op zekere hoogte 

 eerbiedigen, omdat zij voortvloeien uit eene bron, die niemand onzer 

 gaarne geheel zoude zien opdroogen. 



Ik heb menigen voorstander der lijkenverbranding ontmoet , die ver- 

 klaarde er niets hoegenaamd tegen te hebben, dat zijn lichaam na zijn 

 dood verbrand werd, maar die op de vraag of hij er even gereedelijk 

 in toestemmen zoude dat de lijken van personen, die hij gedurende 

 hun leven innig heeft lief gehad , aan de verterende vlam werden prijs- 

 gegeven, terug deinsde en erkende dat dit denkbeeld hem tegen de 

 borst stuitte, al wist hij, dat het verbranden van het stoffelijk omhul- 

 sel zijner geliefden voor vreeselijker te houden dan het in den bodem 

 te begraven, een bloot vooroordeel was. In beide gevallen toch heeft 

 eene ontbinding plaats , die alleen in het eerste geval zeer snel , in het 

 tweede geval zeer langzaam geschiedt. Maar juist die snelheid , die bijna 

 plotselinge vernietiging van den vorm, waaraan het oog zoo dikwerf 

 met liefde heeft gehangen, is het, welke de verbeelding schokt. Zij, die 

 zich esprits forts wanen, mogen uit de hoogte minachtend nederzien op 

 hen die in hun oog zoo zwak en overgevoelig zijn, om voor zulk een 

 schrikbeeld terug te deinzen , — het blijft niettemin waar dat het groote 

 meerendeel der menschen zulks doet en nog lang zal blijven doen , ook 

 dan wanneer de gewoonte allengs bij velen de scherpte van dit beeld 

 zal hebben afgestompt. 



Eerst dan zouden wij uit plichtgevoel voorstanders der lijkenverbran- 

 ding moeten worden , wanneer het begraven der lijken niet zonder na- 

 deel voor de levenden kon plaats hebben. Dan zouden wij niet langer 

 mogen luisteren naar de stem van het gemoed, maar, hoeveel het ons 

 ook kosten mocht , ons moeten onderwerpen aan eene gebiedende nood- 

 zakelijkheid. De vraag is derhalve alleen: bestaat deze? Dat de tegen- 

 woordige wijze van begraven afkeuring verdient, dat zij werkelijk 

 gevaardreigend voor de levenden is , ziedaar iets waaraan weinigen 



