HOE ZORGEN WIJ HET BEST VOOR ONZE DOODEN ? 163 



zullen twijfelen, die met den toestand der thans bestaande begraaf- 

 plaatsen en met den schadelijken invloed, dien zij hebben op de lucht 

 welke wij inademen en het welwater dat wij drinken, bekend zijn. Doch 

 al stemt men ook gereedelijk toe , dat de zorg, die wij thans voor onze 

 dooden dragen, in menigerlei opzicht verkeerd is en van te weinig zorg 

 voor de levenden getuigt, zoo is daarmede nog geenszins toegegeven 

 dat de lij ken verbranding in het algemeen de voorkeur boven het be- 

 graven verdient. Het zoude toch zeer wel kunnen zijn, — en wij zul- 

 len straks zien dat het inderdaad zoo is , — dat men kon voortgaan 

 met de lijken te begraven zonder daarvan eenig nadeel te duchten te 

 hebben , mits in de plaats en de wijze van begraven de noodige verbeterin- 

 gen worden aangebracht. Indien dit mogelijk is , dan vervalt ook de voor- 

 name grond , waarop zich de voorstanders van de lijkenverbranding 

 beroepen. Zij gaan uit van bet nuttigheidsbeginsel. Voor het welzijn 

 der levenden moet in de eerste plaats worden gezorgd. Welnu, plaat- 

 sen wij ons op hetzelfde standpunt. Maar wanneer wij dit doen en ons 

 daarop streng handhaven , daarbij de natuurkennis tot gids nemende , 

 dan zal het ons juist blijken , dat de verbranding der lijken wel is 

 waar eene betrekkelijk goede , maar geenszins de beste wijze is , waar- 

 op wij voor onze dooden en tevens voor ons zelven kunnen zorgen. 



Al wat leeft heeft slechts een tijdelijk bestaan. Er zijn dieren , wier 

 leven niet langer dan eenige uren, andere wier leven een eeuw en 

 meer duurt , maar allen eindigen met te sterven. De dood is de on- 

 vermijdelijke metgezel des levens. Zoodra hij daar is , vangt de ont- 

 binding aan. De deeltjes , waaruit het lichaam bestaat , scheiden zich , 

 maar om nieuwe verbindingen aan te gaan , die als vaste , vloeibare 

 of gasvormige stoffen tot bestanddeelen van den bodem , van het wa- 

 ter , van de lucht worden , om eerlang wederom te worden opgenomen 

 door andere bewerktuigde wezens, hetzij planten of dieren, en nog- 

 maals tot zetel der levensverschijnselen te worden. Dit is de eeuwige 

 kringloop der stof, waarin alleen de mensch willekeurig ingrijpt, wan- 

 neer hij de zorg voor de dooden op zich neemt, maar zonder dat het 

 hem gelukt de deelen , die eenmaal tot een levend lichaam hebben 

 behoord, op den duur aan dien kringloop te onttrekken, want zelfs 

 de beste wijzen van balsemen of andere middelen van bewaring leun- 



