164 HOE ZORGEN WIJ HET BEST VOOR ONZE DOJDEN? 



nen de ontbinding wel zeer vertragen , maar haar niet geheel verhin- 

 deren op te treden , zoodra de omstandigheden daartoe gunstig zijn. 



Die zorg voor de dooden is iets kenmerkends voor den mensch. On- 

 der zijne overige dierlijke medeschepselen treft men daarvan ter nau- 

 wernood sporen aan. Men zegt , dat sommige holen bewonende dieren, 

 gelijk de konijnen, de lijken hunner doode makkers tot voor den in- 

 gang van het hol naar buiten sleepen. Vogels werpen hunne gestorven 

 jongen uit het nest. Bijen omhullen het lichaam van grootere insek- 

 ten, te zwaar om het buiten den korf te brengen, in eene lijkwade 

 van was. Eenige kevers (van het geslacht Necrophorus) ondergraven de 

 lichamen van kleine gestorven zoogdieren , mollen , ratten , muizen , 

 totdat deze onder de aarde bedolven geraken , en leggen er vervolgens 

 hunne eieren in, om aan de daaruit gekomen jongen, dadelijk na 

 hunne geboorte , een overvloedig maal te verschaffen. 



Ziedaar ongeveer alles wat wij weten aangaande hetgeen men nog 

 eenigszins zoude kunnen vergelijken bij hetgeen menschen met hunne 

 dooden doen. Van eene werkelijke zorg, van blijken eener liefde, die 

 zich nog voorbij het leven uitstrekt, is daarbij geen sprake. Zelfs in 

 dieren-maatschappijen, gelijk die der bijen en mieren, waar, even als 

 in de menschelijke maatschappij , zoolang het leven duurt , liefde en 

 haat heerschen , houden beiden met den dood geheel op. De lijken ha- 

 rer makkers zijn voor de overlevenden onverschillige voorwerpen gewor- 

 den , die zij , zonder er zich verder om te bekommeren , voorbijgaan of 

 eenvoudig verwijderen, wanneer zij hun in den weg zijn. Wolven, die 

 in troepen jagen en elkander bijstaan om eene grootere prooi te be- 

 machtigen , vallen op hunne in den strijd bezweken makkers aan en 

 verslinden hen , even als zij het andere dieren zouden doen , die niet 

 tot hunne soort behooren, en tegen welke zij altijd vijandig overstaan. 



Dagelijks sterven millioenen en millioenen dieren. Wat wordt er van 

 hunne lijken? Verreweg de meesten vinden hun graf in de maag van 

 andere dieren. Betrekkelijk weinigen sterven van ziekte of ouderdom. 

 En ter nauwernood is de dood daar, of reeds zijn talrijke soorten van 

 andere organische wezens in aantocht , deels dieren , deels planten, die , 

 terwijl zij de levenden ontzagen, op het doode lichaam aanvallen en 

 het als voedsel verbruiken. Hyaena's en gieren op het land, krabben 

 en kreeften in de wateren , vallen als lijkenverslinders wegens hunne 

 grootte het meest in het oog, maar zij doen niet het meeste werk. 

 Ook talrijke soorten van insekten en kleine schaaldieren voeden zich 



