166 HOE ZORGEN "WIJ HET BEST VOOR ONZE DOODEN ? 



Eerst nu is de triomf des doods eene volkomene. Het doodfeest is 

 afgeloopen. Niet alleen de gastheer is dood , maar ook zijne duizende 

 gasten zijn dood of hebben hem verlaten, om elders , zoo mogelijk, een 

 nieuw maal op te zoeken. 



Doch neen , die triomf was geene volkomene , want zij was slechts 

 eene tijdelijke. De uit het rottende lichaam in den bodem gedrongen 

 vloeistoffen , de daaruit in de lucht opgestegen gassen , hoe schadelijk 

 ook voor het dierlijk leven, zij zijn het juist die het beste voedsel 

 leveren aan de groene plantenwereld. Gij weet het allen, ook zonder 

 dat ik in nadere bijzonderheden treed. De beste meststoffen zijn rot- 

 tende dierlijke zelfstandigheden. In de nabijheid der zeekusten worden 

 menigten van doode visschen en zeesterren als zoodanig gebruikt; en 

 het bekende spreekwoord: "de muizentand brengt goud in het land," 

 berust op de ondervinding, dat, wanneer muizen in grooten getale de 

 akkers bezoeken en des winters in hare holen sterven, die akkers het 

 volgende jaar des te vruchtbaarder zullen zijn. 



Zoo is ook hier de dood de voorwaarde van het leven. In de natuur 

 heeft eene eeuwigdurende verjonging plaats. De individu's sterven en 

 verdwijnen, maar de hen samenstellende bestanddeelen gaan dan eens 

 langs een zeer korten , dan weder langs een zeer langen weg wederom 

 over in andere organische wezens , hetzij planten of dieren , om op nieuw 

 tot tijdelijk tooneel te worden van die menigvuldige verschijnselen, welke 

 wij met den algemeenen naam van "leven" bestempelen. 



De ontbinding en de daarop gevolgde verrotting grijpen geenszins 

 altijd en overal even snel plaats. Integendeel , zij kunnen door de om- 

 standigheden zeer vertraagd, maar ook zeer versneld worden. Bevorderd 

 worden zij door warmte en door vrije toetreding van lucht en van 

 eene matige hoeveelheid water. Het is genoeg bekend dat , terwijl in 

 de keerkringsgewesten het tijdperk van rotting reeds binnen vieren- 

 twintig uren intreedt, daarentegen in de koude poollanden de tus- 

 schen het eeuwig ijs ingesloten dierlijke lichamen zoo langzaam ver- 

 gaan, dat van de mammoeten en rhinocerossen, die daar gedurende de 

 diluviaalperiode , d. i. vermoedelijk voor eenige duizendtallen van jaren, 

 leefden, nu nog niet enkel het geraamte , maar ook de haren, de huid, 

 ja zelfs gedeelten van het vleesch zijn overgebleven. 



Intusschen heeft tot zulk eene lange bewaring hier nog eene andere 

 omstandigheid medegewerkt, namelijk de afsluiting van de lucht. Een 

 der beide hoofdbestanddeelen der dampkringslucht is de zuurstof, het 



