HOE ZORGEN WIJ HET BEST VOOR ONZE DOODEN? 173 



bruik algemeen , even als bij de Germaansche volken , waartoe ook 

 onze voorouders behoorden. Onder ken hield dit eerst op bij de invoe- 

 ring van het Christendom , d. i. vóór ruim een duizendtal jaren , ter- 

 wijl in Italië en Griekenland, waar beide gebruiken, zoowel het be- 

 graven als het verbranden der lijken , langen tijd nevens elkander 

 hebben bestaan, het Christendom, of juister de toenmalige opvatting 

 daarvan als kerkleer , daaraan reeds veel vroeger een einde had ge- 

 maakt. Gedurende de eerste eeuwen onzer jaartelling toch was het ge- 

 loof aan eene lichamelijke opstanding en aan de ophanden zijnde terug- 

 komst van Christus algemeen, en het spreekt van zelf dat daarmede 

 de lijkenverbranding in strijd was en als een heidensch gebruik ver- 

 foeid werd. Het langst duurde de lijkenverbranding voort in Zweden , 

 waar trouwens een groot deel der bevolking ook het langst aan de 

 invoering van het Christendom weerstand bood. Zij duurde daar voort 

 tot in de tiende eeuw onzer jaartelling, gelijk de meer dan 2000 tu- 

 muli of graf heuvels getuigen, in de nabijheid der ruïnen van de toen 

 verwoeste stad Birka op het eiland Bjoerkoe. In die tumuli uit de 

 tijden der Vikingen bevinden zich de urnen van gebakken aarde , waarin 

 men gewoon was de verbrande overblijfselen der gestorvenen te be- 

 waren. Ook hier te lande en elders zijn dergelijke urnen menigvuldig 

 gevonden. De Romeinen plaatsten deze in nissen nevens elkander en 

 noemden de daartoe bestemde kleine gebouwen , wegens eene opper- 

 vlakkige gelijkenis op duiventillen , Columbaria. 



Het kon haast niet anders , en het blijkt reeds uit het zoo even 

 gezegde , of de wijze van zorg voor de dooden , hetzij men deze be- 

 groef of verbrandde , moest oenen godsdienstigen grondslag hebben. 

 Dat de begraving meestal gepaard ging met het geloof aan een wer- 

 kelijke herleving, aan een voortbestaan ook van het lichaam na den 

 dood, zal ter nauwernood behoeven te worden opgemerkt. Het is er 

 echter verre af dat het leerstuk der onsterfelijkheid met de invoering 

 van het Christendom is ontstaan. Reeds duizende jaren vroeger leerden 

 het de egyptische priesters , en men treft het geloof daaraan ook nu 

 nog onder de minst beschaafde volken aan. Vandaar de van oude tij- 

 den her bestaande gewoonte om mei den doode tevens verschillende 

 voorwerpen, voedsel, kleeding, wapenen te begraven, die den ontsla- 

 pene, bij zijne ontwaking, tot een nieuw leven van dienst kunnen 

 zijn. De oude Grieken staken een klein muntstuk , een obolus , tus- 

 schen de tanden van den doode, om daarmede chakon, den veerman, 



