HOE ZORGEN WIJ HET BEST VOOR ONZE DOODEN ? 177 



worden, dan moet zij eerst door de planten uit den ammoniak zijn 

 overgenomen en verteerbaar gemaakt. Hoogstens nemen deze haar ook 

 nog voor lief in den vorm van salpeterzuur , dat eene door oxidatie 

 van den ammoniak gevormde verbinding van stikstof en zuurstof is; 

 maar de vrije, ongebonden stikstof des dampkrings heeft noch voor 

 planten , noch voor dieren eenige voedingswaarde. 



Nu is die ammoniak geene stof, die in grooten overvloed voorkomt, 

 of die zich gemakkelijk op nieuw vormt. Integendeel, zij is in slechts 

 spaarzame hoeveelheid in de natuur voorhanden en moet telkens weder 

 worden aangevuld , naar mate zij in de plantenwereld opgenomen wordt 

 en daar verdwijnt. Nog is het eenigszins onzeker of de mogelijkheid be- 

 staat , dat zij zich op nieuw kan vormen door verbinding van de stik- 

 stof der lucht met de waterstof in den toestand van eerste vrijwor- 

 ding van deze en bij de humusvorming in den bodem ; maar dit mogen 

 wij uit al hetgeen wij dienaangaande weten wel met zekerheid beslui- 

 ten, dat de rotting van organische stoffen, vooral van die van dier- 

 lijken oorsprong , zoo niet de eenige , dan toch een zeer voorname bron 

 van den ammoniak in den dampkring en in den bodem is. 



Kende men nauwkeurig de hoeveelheid van dien in de natuur voor 

 de plantenwereld beschikbaren ammoniak, dan zoude men in gewicht 

 kunnen uitdrukken hoe groot de hoeveelheid zoude zijn van de eene 

 of andere plantsoort , b. v. tarwe , die daarin de voor hare voeding 

 vereischte hoeveelheid stikstof zoude vinden, en die berekening voort- 

 zettende, zoude men dan ook kunnen bepalen hoe groot bij mogelijk- 

 heid het gezamenlijk lichaamsgewicht der dieren kan zijn , die , zich al- 

 leen met tarwe voedende, op aarde zouden kunnen leven. 



Ik zal wel niet behoeven te zeggen dat dergelijke berekeningen tot 

 de onmogelijkheden behooren, niet alleen omdat de gegevens daarvoor 

 ontbreken, maar ook omdat de werkelijke gang van zaken eene onein- 

 dig samengesteldere is , dan in ons voorbeeld werd aangenomen. Het 

 gezegde dient dan ook alleen om hetgeen ik bedoel duidelijk te maken, 

 namelijk: dat de in de natuur bestaande hoeveelheid ammoniak als een 

 soort van kapitaal te beschouwen is , waarvan steeds een gedeelte , in 

 kleine munt omgezet, in de wandeling is, maar dat telkens weder tot 

 het kapitaal in portefeuille moet terugkeeren , zal dit laatste niet al- 

 lengs verminderen en eindigen met geheel uitgeput te worden. 



Wel is waar is het thans nog voorhanden kapitaal, d. i. de aanwe- 

 zige voorraad ammoniak, zoo groot, dat het geleden verlies door de 



12 



