HOE ZORGEN WIJ HET BEST VOOR ONZE DOODEN ? 179 



In landen , gelijk Zwitserland, Saksen , enz., waar een groot gedeelte 

 van den bodem rotsachtig is en het overige gedeelte uit vruchtbaren 

 bouwgrond bestaat, die ter nauwernood zooveel opbrengt als noodig 

 is om de bevolking te voeden , zal men wel iets vroeger of iets later 

 tot de lijkenverbranding moeten besluiten. Het is dan ook volstrekt 

 niet te verwonderen dat zij in zulke landen reeds talrijke voorstan- 

 ders telt. 



Doch in ons vaderland is daaraan nog volstrekt geen behoefte. Een 

 aanmerkelijk deel van onzen bodem , in vijf onzer provinciën , bestaat 

 uit onvruchtbare heidegronden , die grootendeels nog geheel woest lig- 

 gen en zeer geringe waarde hebben voor den landbouw, omdat hun 

 ondergrond bijna enkel uit zand bestaat. Maar juist daarom zijn zij 

 zeer geschikte begraafplaatsen. Hier, waar men dikwijls op uren af- 

 stands geene bewoonde plaatsen ontmoet, loopt men geen gevaar dat 

 het welwater door de rottende stoffen zal besmet worden, want er 

 zijn geen wellen, of, zoo al water op aanmerkelijke diepte wordt gevon- 

 den, dan dient dit toch niet tot drinkwater. En de uit den bodem 

 opstijgende gassen en dampen, die van rottende stoffen afkomstig zijn, 

 worden zoo verdund alvorens zij mogelijkerwijze de verafgelegen steden 

 en dorpen bereiken, dat zij ophouden schadelijk te zijn. 



Ziedaar den weg aangewezen, dien men, naar mijne overtuiging, 

 moet inslaan tot oplossing van het vraagstuk : hoe zorgen wij het best 

 voor onze dooden? Het is de verdienste dergenen, die zich voorstan- 

 ders der lijkenverbranding hebben betoond, dat zij dit vraagstuk nog- 

 maals aan de orde hebben gesteld. In het begin dezer eeuw ontstond 

 eene dergelijke beweging, die ten doel had het begraven in en om de 

 kerken te doen ophouden. Die beweging heeft toen in zooverre eenen 

 gunstigen uitslag gehad, dat de begraafplaatsen buiten de gemeenten 

 zijn gebracht , hoewel op veel te korten afstand daarvan. In de sedert 

 verloopen halve eeuw hebben nagenoeg alle steden zich uitgebreid, 

 sommige in zeer aanmerkelijke mate , en het laat zich voorzien dat dit 

 zoo zal voortgaan. Indien niet geheel buitengewone, noodlottige om- 

 standigheden het verhinderen, zal ons klein Nederland in 1975 zeven 

 millioen inwoners bergen. Het eenvoudige verleggen der begraafplaat- 

 sen tot op iets grooteren afstand is slechts een tijdelijk redmiddel , dat 

 na eenigen tijd blijken zal geheel onvoldoende te zijn. Bepaaldelijk geldt 

 dit van het meerendeel der steden, die gestadig in omvang toenemen. 

 De algemeene ondervinding leert dat hunne bevolking in eene veel 



