198 DE OORSPHONG DES LEVENS. 



hun plaats vinden, die op de grens tusschen planten en dieren zouden 

 staan en van welke het niet uit te maken zou zijn , tot welk dier beide 

 rijken zij behooren , is in werkelijkheid een onding , slechts gegrond op 

 de onvolkomenheid onzer kennis. Elk j dier protisten bezit bewustzijn 

 of niet ; in het eerste geval is liet een dier , in het tweede een plant ; 

 onverschillig of die toestand van bewustzijn of niet-bewustzijn zich 

 al dan niet uit op eene wijze , die binnen het bereik onzer waarneming 

 valt. In zijn beroemde rede over de grenzen der natuurwetenschap, 

 gehouden op het 45ste congres van Duitsche natuurvorschers en artsen, 

 heeft dubois-reymond m. i. onwederlegbaar bewezen , dat de natuur- 

 wetenschap twee noodzakelijke grenzen heeft : de eerste is de eigenlijke 

 natuur van stof en kracht, de tweede is de eigenlijke natuur van het 

 bewustzijn. Binnen deze grenzen is de man der wetenschap heer en 

 meester , en kan niemand voorspellen , hoever zijn kennis zich eens zal 

 uitstrekken; daar buiten vermag hij niets en zal hij nimmer iets 

 vermogen. De plant , ook de hoogst ontwikkelde , vertoont ons niets 

 dan stof en beweging; de oorzaak van beweging noemen wij kracht; 

 bij het dier komt een nieuwe factor in het spel , het bewustzijn , dat 

 wel met beweging van stoffelijke deeltjes gepaard kan gaan, maar 

 daardoor alleen nooit verklaard kan worden. Niet de oorsprong des 

 levens , hoe duister ook nog , is een noodzakelijke grens van de natuur- 

 wetenschap, maar de oorsprong van het bewustzijn. Er kan geen twijfel 

 bestaan, dat de kristallen der delf stoffelijke wereld, hoe schoon en 

 schitterend ook , de diamant , de amethist , de stervormige drielings- 

 kristallen van de sneeuw enz. , slechts het product zijn van moleculaire 

 krachten. Men kan zich de mogelijkheid voorstellen, dat ook een cel, 

 een bloem, een boom, ja zelfs een slapend, bewusteloos dier door het 

 spel van diezelfde moleculaire krachten ontstond. Ook de reflexbewe- 

 gingen , zelfs de meest ingewikkelde , kunnen nog op die wijze verklaard 

 worden. Bij het eerste verschijnsel van bewustzijn , dat in de hersenen 

 van dit slapende dier ontstaat , bij zijn eersten flauwen droom , komt 

 echter de moeilijkheid. Stel u de afzonderlijke en elk voor zich bewus- 

 telooze atomen koolstof, waterstof, stikstof, zuurstof, zwavel en phos- 

 phorus voor, waaruit die hersenen zijn samengesteld, laat ze zich door 

 elkander bewegen en alle mogelijke combinaties vormen; kunt gij u 

 nu voorstellen , op welke wijze uit dit zuiver mechanische proces en 

 uit deze elk voor zich bewustelooze atomen gevoel, gedachten, gemoeds- 

 aandoeningen ontstaan? Is het niet volstrekt onbegrijpelijk en zal het 



