276 BE BETEEKENIS BER WOÜBEN VOOR HET KLIMAAT. 



ze in 't steppenklimaat voor den plantengroei zoo schadelijk kunnen 

 wezen, zoo niet onmogelijk , dan toch minder hevig. Ook rechtstreeksche 

 waarnemingen hebben geleerd, dat het over dag in de wouden koeler, 

 des nachts warmer is dan in 't vrije veld ; met andere woorden , dat het 

 klimaat er minder tot uitersten komt. Iedere groote vermindering der ve- 

 getatie , die den bodem bekleedt, doet alzoo de uitersten van dag- en nacht- 

 temperatuur, van zomerwarmte en winterkoude, vermeerderen. Warmte- 

 opneming en warmte-uitgaaf , bestraling door de zon en uitstraling, komen 

 in de, aan plantengroei en vochtigheid zoo arme, steppen als 't ware 

 naast elkander voor: tropische hitte naast de strengste koude. Indien 

 nu mag aangenomen worden , dat door de uitroeiing der bosschen in stre- 

 ken , waar een zeeklimaat heerscht (in Engeland , West-Frankrijk en 

 de Amerikaansche kusten langs de Stille Zuidzee) de overtollige vochtig- 

 heid wordt getemperd en daardoor , als page zegt : "de warmte en de aan- 

 genaamheid der luchtstrcek" zijn verhoogd, even zeker moet ook de 

 meening opgaan , dat de landen , welke meer binnenwaarts gelegen 

 zijn, gevaar loopen tot een steppenklimaat te komen, indien ze steeds 

 voortgaan de eeuwenheugende wouden onder de bijl de doen neerstorten. 

 Zoo zullen wij ook wel niet verre van de waarheid zijn , indien wij 

 zeggen, dat de eene landstreek goed noemt, wat voor de andere een 

 kwaad moet heeten. Dat de westelijke berghellingen van Wales door 

 het kappen der wouden in de middeleeuwen in aangenaamheid hebben 

 gewonnen, het is heel wel mogelijk. Maar laat Zuid-Beieren voorzichtig 

 wezen en Zwitserland ook! 1 



Wat het dalen der poolgrens voor den wijnstok aangaat, men zij 

 voorzichtig met zijne gevolgtrekkingen ten opzichte van 't klimaat. 

 De teelt van den wijnstok is van te veel gegevens, buiten het klimaat 

 om , af hankelijk. 



Opmerkelijk zijn de feiten, die ons door kerner worden meegedeeld , 

 als hij het bewijs gaat leveren , dat inderdaad het klimaat van Europa is 

 veranderd in den straks gezegden zin : heeter zomers en kouder win- 

 ters. Zijne beschouwingen loopen bepaaldelijk over waarnemingen in 

 de Alpen en de Karpaten. Overal, zegt hij , ziet men thans omstreeks 

 100 voet boven de huidige boomgrens, eenzame dennenstammen, 

 die met hunne bleeke basten schijnen te treuren over de omstandig- 



' Men zie ook : kaitwenhofï , t. a. p. Het daar meegedeelde vindt men ook bij klöden 

 Seite 921 en vervolg van 't Handbnch. 



