DE LEER DER CONTRASTEN VAN LICHT EN DONKER. 293 



zijn is minder waar, want de photografie geeft ons juist hetzelfde te 

 zien, en daardoor kwam ik dan ook tot de gevolgtrekking, dat het 

 geen optisch bedrog, maar wel degelijk een optische "werking" moet 

 zijn. Mocht men er evenwel nog aan twijfelen , dan snijde men de vel- 

 schillende vlakken uit , en beschouwe die elk op zich zelf. De uitkomst 

 zal dan niet twijfelachtig meer zijn , daar het verschil in toon dan nog 

 duidelijk blijft bestaan. 



Een ander verschijnsel dat al even vreemd is , doch niet tot de reeks 

 der vorige behoort, wil ik ook nog even mededeelen, daar het zeer 

 waarschijnlijk tot een verklaring leiden kan. Het komt op het vol- 

 gende neer. 



Hiervoor heb ik genomen een grieksche meander-lijst ; deze bestaat , 

 zooals in de doorsnede b bij fig. 4 te zien is , uit een plat vlak , waarop 

 platte banden liggen ter breedte en dikte van ongeveer een centimeter. 

 De richting der lijnen , waardoor de figuur gevormd wordt , doet niets 

 ter zake. 



Deze lijst nu verlichte men zoo , dat het licht er loodrecht op valt. 

 Zonder twijfel zou men hier denken, dat de voorste vlakken der ban- 

 den het sterkst verlicht zouden zijn, en de achtergrond, d. i. de diep- 

 ten , donkerder. Juist het tegenovergestelde heeft hier plaats , de ach- 

 tergrond is veel sterker verlicht dan de voorvlakken. Laat men bij die- 

 zelfde lijst het licht op zij invallen , dan ontstaan er overal in de hoe- 

 ken die naar het licht gekeerd zijn , sterk verlichte strepen. Dat deze 

 beide laatste verschijnselen verwant zijn, zoude ik wel denken. 



Al deze aangehaalde feiten zijn zeker niet nieuw, en bij de beoefe- 

 naars der teekenkunst zeer wel bekend. Maar hoe? Dat is de vraag. 

 Voor de kunst is een verklaring niet noodzakelijk ; zij toch , als een 

 trouwe volgelinge en bespiedster der natuur, heeft weinig met het 

 onderzoek, met het hoe, te maken; maar der wetenschap blijft het 

 overgelaten dat op te lossen en te verklaren. Ik voor mij als niet 

 natuurkundige moet er in berusten ; ik meen al veel gedaan te heb- 

 ben door er eenvoudig op te wijzen. 



De heer hartogh heys van zoüteveen , dien ik over deze zaken raad- 

 pleegde , was van meening , dat , als de photographie alle feiten weer- 

 gaf, het door "interferentie" moest verklaard worden. Is dit zoo, dan 

 zullen onderzoekingen op dit gebied er zeker veel toe kunnen bijdra- 

 gen , om deze theorie te steunen. 



Ook behalve dit, kan het verschijnsel van nut zijn; met vele zaken 



