BIJ HET VOORGAANDE STUKJE. 295 



zoo lang als niet wetenschap en redeneering ze ons in en door hunne 

 werking hebben doen bespeuren , zijn wij hulpeloos tegenover de mis- 

 leiding, die zij te weeg brengen. Wanneer iemand, die met de wetten 

 der lichtbreking onbekend is , het ondergaan der zon waarneemt , dan 

 zal hij op een gegeven oogenblik zeker bereid zijn met de volmaaktste 

 overtuiging te zeggen : nu raakt de onderrand der zonneschijf den ho- 

 rizon ! Toch is dit zoo niet. Op ongeveer hetzelfde oogenblik is de zon 

 wezenlijk zoo laag, dat zij, als niet bijzondere omstandigheden ons 

 haar hooger deden schijnen , juist met haren bovenra,nd den horizon ra- 

 ken zou. Het zou niet moeielijk zijn een aantal dergelijke voorbeelden 

 van gezichtsmisleiding hier aan te halen. Maar dit is onnoodig; want 

 van zulk eene is hier geen spraak. Wel van eene , die men veel meer 

 gevaarlijk en lastig , in nog veel strengeren zin eene misleiding zou 

 kunnen noemen. Veel gevaarlijker , want hare oorzaak ligt niet buiten, 

 maar in het oog, in ons gezichtsorgaan zelf. 



Wie zulk eene van nabij wil leeren kennen , beproeve het volgende. 

 Hij plaatse op een vel wit papier een stukje zwart laken of fluweel , 

 of ook van dof zwart papier, ter grootte van b.v. een guldenstuk of 

 iets grooter. Terwijl dit door helder daglicht wordt beschenen en zijn 

 oog op 3 of 4 decimeters afstands daarvan is geplaatst , beschouwe 

 hij deze zwarte plek aanhoudend en oplettend gedurende een paar mi- 

 nuten , verwijdere haar dan snel en blijve rustig het witte papier be- 

 schouwen. Hij zal dan — de een dadelijk, de ander na enkele oogen- 

 blikken — op dit papier een plek zien, in vorm en grootte aan de 

 zwarte volmaakt gelijk , maar helderder verlicht. " 't Is of er onder 

 het zwart wat licht is bewaard gebleven", zei eens ieoiancl , die dit 

 voor het eerst zag en die niet dadelijk wou toegeven , dat zijn oog , 

 dat hij tot nogtoe voor zoo onbedriegelijk had gehouden , hem iets kon 

 doen zien, wat niet in werkelijkheid aanwezig was. Maar toen ver- 

 zocht men hem de proef te herhalen terwijl het zwarte plekje liggen 

 bleef, en hij, na daarop eenige oogenblikken te hebben gestaard, het 

 oog een weinig ter zijde wendde. Hij zag toen op een ander gedeelte 

 van hetzelfde papier dezelfde lichte plek , en toen hij , na nogmaals 

 op het zwart zijn oogen te hebben gevestigd , deze richtte op een wit- 

 ten muur, op omstreeks 2 meters afstand daarvan, zag hij weder 

 dezelfde plek ook daarop. Dezelfde , wat den vorm aangaat , maar nu 

 veel , vijf of zesmalen , grooter. Uit beide waarnemingen bleek ten 

 duidelijkste het niet aanwezig zijn van eenige oorzaak buiten hem , 



