DE .VTMOSPHEERISCHE ELEKTRICITEIT. 307 



opgemerkt , en wel vooral aan punten, die hoog boven de naaste om- 

 geving uitsteken ; in ieder geval mag er zich geen ander voorwerp 

 boven bevinden. Zoo zal men in eene kamer , in een gewelf , in een 

 bosch of onder alleenstaande boomen nimmer een spoor van elektrici- 

 teit waarnemen. Op een hooggelegene vlakte en in het vrije veld 

 zal men sterkere ladingen verkrijgen dan in een dal of in een straat 

 tusschen de huizen. Steeds echter moet men de waarnemingen min- 

 stens één M. boven den grond verrichten om elektrische werking te 

 bespeuren; hoe hooger men dan gaat des te sterker wordt de wer- 

 king. Eveneens neemt op bergen de elektriciteit toe, naarmate men 

 zich hooger boven de oppervlakte der aarde verheft. 



Daar de vonk , die waargenomen wordt , geen juisten maatstaf op- 

 levert ter beoordeeling van de sterkte der elektrische lading, kwam 

 men al vroeg op het denkbeeld , daarvoor de aantrekking of afstoo- 

 ting van lichte voorwerpen te bezigen. Nollet had in 1752 reeds 

 een soort van elektrometer vervaardigd , bestaande uit twee draden , 

 die elkaar afstootten zoodra zij elektrisch werden. Canton , een En- 

 gelsen natuurkundige , voorzag deze draden het, eerst van vlierpit- 

 balletjes. De grootte der afwijking bepaalde de intensiteit der lading. 

 Richmann, hoogleeraar in de natuurkunde te Petersburg, bediende 

 zich van een dergelijke inrichting, die hij onder den naam van elek- 

 trischen gnomon bekend maakte , en die bestond uit een opge- 

 hangen licht voorwerp , dat door de werking der elektriciteit werd 

 afgestooten. Het treurig uiteinde van dezen natuurkundige — hij 

 werd door een bliksemstraal , afkomstig van den geleider die hij bij 

 zijne waarnemingen gebruikte , doodelijk getroffen — was een gevolg 

 van zijn streven om den toestel zooveel mogelijk te isoleeren. Rich- 

 mann had een ijzeren stang boven zijn huis aangebracht, die in zijn 

 studeervertrek uitkwam en hier door een glazen buis , op eene hars- 

 massa geplaatst , gedragen werd ; glas en hars zijn , gelijk men weet , 

 zeer slechte geleiders voor elektriciteit, en de toestel was dus volko- 

 geïsoleerd. In Augustus 1753, toen op zekeren dag een hevig onwe- 

 der boven Petersburg was losgebarsten, snelde richmann, die juist 

 eene zitting van de Russische Academie van Wetenschappen bijwoonde, 

 naar zijne woning om zijn toestel waar te nemen. Hij liet tegelijk 

 den teekenaar solokoff, die de waargenomene verschijnselen moest 

 afteekenen, verzoeken om ten spoedigste bij hem te komen. Nauwe- 

 lijks was deze het studeervertrek binnengetreden , of hij zag — zoo 



