312 DE ATMOSPHEERISCHE ELEKTRICITEIT. 



over, zoodat men geen instrument bezit, dat algemeen in gebruik is; 

 en wat hierbij wel het grootste bezwaar oplevert, men heeft een 

 vaste eenheid of maat aangenomen , ten einde de uitkomsten met 

 verschillende instrumenten verkregen te kunnen vergelijken. Wij zullen 

 in 't kort de hulpmiddelen , die in gebruik zijn , trachten te beschrijven. 

 Op het voorbeeld van franklin heeft men zich in den eersten tijd 

 ter bepaling van den aard en de hoeveelheid der atmospheerische elek- 

 triciteit van elektrische vliegers en van vaste geleiders bediend. Het 

 gebruik van den vlieger vordert echter telkens veel moeite en vele 

 voorzorgen, en bovendien is men daarbij van weder en wind afhanke- 

 lijk, en een vaste toestel heeft daarom de voorkeur. Deze bestaat uit 

 een puntige metalen staaf , die behoorlijk geïsoleerd ergens op een 

 vaste plaats, liefst zoo hoog mogelijk, bevestigd is en door een metaal- 

 draad (het best een , die met guttapercha overtrokken en daardoor ge- 

 ïsoleerd is) met een elektrometer in verbinding staat. Is de dampkring 

 elektrisch, dan zal de elektrometer met dezelfde elektriciteit geladen 

 worden, die de atmospheer bevat; immers de gelijknamige elektriciteit 

 wordt afgestooten , terwijl de ongelijknamige volgens de eigenschap der 

 puntige geleiders door de spits der staaf ontwijkt. Men leert dus de 

 soort der elektriciteit gemakkelijk kennen door b.v. den elektrometer 

 met een gewreven lakstang te naderen. De spanning daarentegen 

 wordt bepaald uit de grootte der afwijking. Daar echter de spanning 

 niet evenredig is aan de afwijking , moet men voor eiken elektrometer 

 een afzonderlijke tabel vervaardigen , waarop de intensiteit , die bij 

 iedere afwijking behoort , kan afgelezen worden. Zulk eene tabel kan 

 men verkrijgen door vergelijking van de uitwerking van verschillende 

 ladingen op den elektrometer en op een torsiebalans van coulomb. 

 Saussure deed het door, met behulp van twee volkomen gelijke elektrome- 

 ters, den een te laden en den ander daarmede in aanraking te bren- 

 gen; de lading werd hierdoor tot op de helft teruggebracht. Vervol- 

 gens werd een dezer elektrometers ontladen en opnieuw met den ander 

 in verbinding gesteld , zoodat de lading van ieder tot een vierde werd 

 herleid. Door hiermede voort te gaan en telkens de waargenomen af- 

 wijking te noteeren , verkreeg de saussure een vergelijkende tabel , 

 die voor verschillende afwijkingen de overeenkomstige intensiteit der 

 lading van zijne elektrometers aangaf. Wij merkten boven op , dat 

 men vroeger de werking eener spits door eene aantrekking of opzui- 

 ging der elektriciteit verklaarde; de met een spitse staaf voorziene 



