DE ATMOSPHEERISCHE ELEKTRICITEIT. 331 



blaadjes afwijken , of bij die van peltier en lamont doordat beugel en 

 naald elkander afstooten. De elektriciteit, die zich in den elektrometer 

 bevindt , zal negatief zijn , wat men daaraan herkent , dat de afwijking 

 vermeerdert , zoodra men met een gewreven lakstang nadert. Wordt echter 

 door de nabijheid eener wolk op de bovenverklaarde wijze de elektriciteit 

 in een punt der aardoppervlakte positief , dan komt er positieve elektrici- 

 teit in den elektrometer , die een dergelijke afstooting tengevolge heeft ; de 

 aard der elektriciteit openbaart zich nu echter doordat een gewreven 

 lakstang, bij den bol gebracht, de afwijking kleiner doet worden. Ver- 

 richt men de waarneming bij betrokken lucht , na een langdurigen 

 regen , — derhalve als de lucht met dampen verzadigd is , zoodat de 

 wolken met de aarde in geleidende verbinding zijn — dan zal in den 

 elektrometer in 't geheel geene elektriciteit opgemerkt worden. In dit 

 geval heeft zich de negatieve elektriciteit der aarde aan de oppervlakte 

 der wolken opgehoopt; de waarnemer bevindt zich dan te midden van 

 het geëlektriseerde lichaam , en daar kan natuurlijk , evenmin als in een 

 vertrek, elektrische spanning zijn. 



Volgens de hier ontwikkelde meening hangen de veranderingen der 

 elektrische spanning aan het oppervlak der aarde uitsluitend af van 

 de in de atmospheer aanwezige dampmassas. Daar de elektriciteit, in 

 eenig punt der aardoppervlakte van de elektriciteit van alle overige punten 

 afhangt, zal elke verandering, die in eenig punt plaats heeft, eene ver- 

 andering aan de geheele aardoppervlakte ten gevolge hebben ; en wegens 

 de enorme snelheid der elektriciteit zullen de veranderingen nage- 

 noeg gelijktijdig zelfs in de meest verwijderde plaatsen optreden. De 

 veranderingen echter , die tengevolge van een onweder ontstaan , 

 zijn als locale te beschouwen. De waarnemingen , te München gedaan , 

 zijn volgens lamont met de gegeven voorstelling volkomen in overeen- 

 stemming. Inderdaad wordt een groot deel der tot heden bekende 

 elektrische verschijnselen in de atmospheer door de theorie van peltier 

 op eenvoudige wijze en zeer ongedwongen verklaard , en zij vindt dan 

 ook thans nog vele aanhangers. Echter geeft zij geen rekenschap van 

 het afnemen der elektriciteit naar de polen , en ook de toenemende inten- 

 siteit der luchtelektriciteit met de hoogte wordt er moeilijk door ver- 

 klaard. Bovendien maken vele waarnemingen het waarschijnlijk, dat er een 

 vrije elektriciteit der lucht, onafhankelijk van die der aarde, moet bestaan. 

 Verreweg de meeste natuurkundigen kunnen zich dan ook met de 

 theorie van peltier niet vereenigen , maar trachten op andere wijze 



