DE ATMOSPHEERISCHE ELEKTRICITEIT. 333 



meer in bijzonderheden te beschouwen. Talrijke waarnemingen in Middel- 

 Europa hebben geleerd , dat de sterkte der elektriciteit van den mor- 

 gen tot na den middag afneemt en ongeveer gelijktijdig met het maxi- 

 mum der temperatuur haar minimum bereikt. Nauwkeuriger gezegd 

 zijn er dagelijks twee maxima en twee minima; het eerste maximum 

 heeft plaats eenige uren na zonsopgang , het andere kort na den onder- 

 gang der zon; het eerste minimum valt kort vóór zonsopgang, het 

 tweede eenige uren na de grootste hoogte der zon. De juiste tijdstip- 

 pen wisselen af met de jaargetijden en de temperatuur. Zonder den 

 waterdamp zou de intensiteit der atmospheerische elektriciteit wer- 

 kelijk parallel gaan met de zon en een maximum bereiken , gelijktijdig 

 met de temperatuur , kort na de grootste hoogte der zon. Maar parallel 

 met de hoogte der zon gaat ook de hoeveelheid waterdamp in de atmos- 

 pheer, en daar deze des daags omhoog stijgt om des avonds weder 

 neer te dalen , en daarbij de elektriciteit medevoert , ontstaat er op het 

 midden van den dag eene vermindering in de hoeveelheid damp, en 

 met deze eene vermindering van de elektriciteit aan de oppervlakte 

 der aarde. Des morgens en des avonds echter bevindt zich in de 

 onderste luchtlagen een groote hoeveelheid elektriciteit, daar deze dan 

 met de geheele waterdampatmospheer beneden blijft. De vermindering 

 eindelijk des nachts, het minimum kort vóór zonsopgang, laat zich 

 eenvoudig verklaren uit de temperatu ars verlaging, die er dan plaats 

 heeft, met welker minimum het minimum der elektriciteit nagenoeg 

 samenvalt. Wat den jaarlijkschen gang der atmospheerische elektriciteit 

 aangaat, waarbij algemeen een maximum in den winter en wel in 

 Januari, een minimum des zomers in Mei of Juni opgemerkt wordt, 

 ook deze is waarschijnlijk een gevolg van de beweging der dampmassa 

 in de atmospheer, daar die damp des winters lager, des zomers hooger 

 staat. Werkelijk valt dan ook de jaarlijksche periode der relatieve voch- 

 tigheid met die der luchtelektriciteit samen. Is deze voorstelling juist , 

 dan is het te verwachten, dat in de hoogere streken van den damp- 

 kring de verhouding omgekeerd zal zijn; parallel met de temperatuur 

 zal daar des winters een zwakkere, des zomers een sterkere hoeveel- 

 heid elektriciteit moeten opgemerkt worden, iets dat door schübleu 

 ook inderdaad schijnt waargenomen te zijn. Hoewel vele verschijnselen 

 voor deze nieuwe theorie pleiten , en zij o. a. de periodiciteit der lucht- 

 elektriciteit zeer goed verklaart , moeten wij toch opmerken , dat water- 

 damp niet zulk een uitstekende geleider voor elektriciteit schijnt te 



