358 REDEVOERING. 



van zijne zaak is, draagt hij altijd zorg er bij te voegen: "ik beelde 

 niij in" , of "ik imagineeï mij" enz. Niet dat leeuwenhoek nimmer 

 zoude gedwaald hebben. Integendeel, later onderzoek, toen men trou- 

 wens over veel betere hulpmiddelen kon beschikken dan hem ten 

 dienste stonden , heeft geleerd , dat hij in meer dan één opzicht gedwaald 

 heeft, maar nooit, of althans hoogst zelden, in de doorhem als wer- 

 kelijk waargenomen medegedeelde feiten, doch wel in de daaruit afge- 

 leide gevolgtrekkingen of daarop gebouwde algemeene theoriën. En , 

 hoewel er nu onder die theoriën zijn, die ons op het tegenwoordige 

 standpunt der wetenschap vreemd en zonderling mogen toeschijnen , 

 zoo zoude het mij toch niet moeielijk vallen u aan te toonen, dat 

 leeuwenhoek bij de toenmalige kennis volkomen recht had haar als 

 de aannemelijkste te beschouwen. En een bewijs hiervoor vinden wij 

 daarin, dat vele zijner uitstekendste tijdgenooten daarover even zoo 

 dachten. Doch zulk een wetenschappelijk betoog zoude thans misplaatst 

 zijn en bovendien te veel tijd vorderen. Ik stip dit derhalve hier slechts 

 in het voorbijgaan aan, om duidelijk te doen uitkomen, dat, indien 

 leeuwenhoek hier en daar gedwaald en in weerwil van herhaalde 

 tegenspraak toch in zijne dwaling volhard heeft, dit geen den minsten 

 afbreuk kan doen aan zijne innige waarheidsliefde. Die waarheidsliefde 

 openbaart zich deels in de pogingen , die hij aanwendt om hetgeen 

 hij meent ontdekt te hebben door telkens op nieuw in het werk gestelde 

 waarnemingen te controleeren en zoo tot zekerheid te komen, deels 

 door de overgroote nauwkeurigheid, waarmede hij al zijne waarne- 

 mingen mededeelt. Het is hem niet genoeg, eene beschrijving te geven 

 van hetgeen hij door zijne mikroskopen gezien heeft, maar hij voegt 

 daarbij ook een verhaal van al de omstandigheden, waaronder de 

 waarneming geschiedde ; van de oorzaken , die er aanleiding toe hebben 

 gegeven; eene vermelding van de personen, die bij de waarneming 

 tegenwoordig waren , van hetgeen deze gezegd hebben , enz. Hij doet 

 dit met eene uitvoerigheid, een omhaal, die, zij moge voor den ge- 

 wonen lezer soms vervelend zijn, voor ons eene groote waarde heeft, 

 omdat onder die allotria er vele juist bijzonder geschikt zijn om ons 

 niet alleen een diepen blik in zijn karakter te doen slaan, maar hem 

 ons ook onder zijne gewone levensomstandigheden voor oogen te stellen. 

 Leeuwenhoek behoorde blijkbaar tot de menschen, die gaarne over 

 zichzelven praten en daarbij wel eens vergeten, dat wat voor hen- 

 zelven belangrijk is , dit juist niet altijd is voor anderen. Maar hij 





