REUEVOERING. 371 



bestaat dan geen door onze tegenwoordige middelen van waarneming 

 aanwijsbaar wezenlijk verschil. Welnu , dit, in verband met andere feiten, 

 stelt ons de mogelijkheid voor oogen, hoe, in den loop van millioen- 

 tallen van jaren , uit aanvankelijk infusoriënachtige wezens allengs 

 hoogere en hoogere vormen ontstaan zijn , evenals zich nu nog in den 

 loop van weinige maanden een protoplasmaklompje tot een mensch 

 ontwikkelt. Gij allen , die bekend zijt met de ontwikkelingshypothese , 

 die , vooral sedert darwin daaraan een vasten grondslag heeft gegeven , 

 bij schier alle denkende natuuronderzoekers ingang heeft gevonden , 

 gij weet ook hoe diep zij ingrijpt op een gebied dat velen meenen 

 buiten de natuurwetenschap te zijn gelegen. Nog is haar invloed daarop 

 beperkt, maar de tijd zal eenmaal komen, en hij nadert reeds met 

 rassche schreden , dat bij de beantwoording van vele wijsgeerige , gods- 

 dienstige en sociale vraagstukken met haar rekening zal moeten ge- 

 houden worden. De natuuronderzoekers zijn niet het zout der aarde, 

 want het zout is uit den aard conservatief, maar zij zijn de revolu- 

 tionaire gist , die beweging , verandering , omzetting doet ontstaan , 

 en zoo den mensch doet beantwoorden aan zijne wezenlijke bestem- 

 ming , welke niet die is van stilstand , maar van gestadigen vooruitgang. 

 Het spreekt van zelf, dat ik hier in geene nadere uiteenzetting kan 

 treden van deze en andere nog altijd ten deele hypothetische beschou- 

 wingen. Evenmin kan ik iets meer doen dan herinneren, hoe talrijke 

 verschijnselen op het gebied der chemie , der physiologie en der patho- 

 logie , die vroeger geheel onbegrepen waren , hunne verklaring hebben ge- 

 vonden in de aanwezigheid en levenswerkzaamheid dier kleiue wezen- 

 tjes , die wat hun aan lichaamsgrootte ontbreekt vergoeden door de ver- 

 bazende getalen, waartoe zij zich binnen eenen zeer korten tijd kunnen 

 vermenigvuldigen. Genoeg om U te doen zien , hoe de hooge , soms 

 duizelingwekkende vlucht, welke de wetenschap in onze dagen geno- 

 men heeft , voor een deel het gevolg is van de voor 200 jaren door 

 onzen leeuwenhoek gedane ontdekking van het bestaan van mikros- 

 kopische wezens. Het heden wortelt in het verleden. Indien de boom 

 der wetenschap zich thans zoo trotsch verheft , zijne bladerenkroon 

 uitbreidt, zijne rijpe vruchten afwerpt, dan zijn wij dit in de eerste 

 plaats verschuldigd aan hen, die hem geplant en als een aanvankelijk 

 nog têeder spruitje gekweekt en verzorgd hebben. Tot de zoodanigen 

 heeft leeuwenhoek behoord. Hij leefde trouwens in eenen voor den 

 weetgierige gelukkigen tijd. Geene ernstige, langdurige voorbereiding 



