WETENSCHAPPELIJK DIJBLAD. 43 



lichtgas voor de reukorganen bemerkbaar werden. Eene vermeerdering van 

 stroomsterkte bij onveranderd gasverbruik was daarvan het gevolg , die in 

 vier proefnemingen gemiddeld 33,8 ten honderd bedroeg. 



De zoo even genoemde prijs van ƒ 17 zou op deze wijze dus tot ƒ 12,75 

 kunnen dalen. Maar ook daarmede is voor de toepassing van clamond's 

 batterijen als elektromotoren in het groot nog geen ver reikend vooruitzicht 

 geopend. Het is dus te hopen dat het in mijn bezit gekomen exemplaar later 

 zal blijken tot de in dit opzicht ongunstige uitzonderingen te behooren. ln. 



Behoud van arbeidsvermogen in de thermo-elektrische batterij. — De bij- 

 zondere inrichting van de Clamondsche batterijen maakt haar als demonstratie- 

 middel zeer geschikt. Een paar voorbeelden van haar gebruik als zoodanig 

 meen ik hier nog te mogen aanvoeren. 



Ik had eens , toen het gas daarin lang genoeg was ontstoken geweest om 

 de stroomsterkte haar maximum te doen bereiken , de stroombaan der bat- 

 terij gedurende omstreeks 10 minuten geopend gelaten en sloot haar toen 

 weder. De naald der tangenten-boussole , die te voren gedurende meer dan 

 een half uur een stroomsterkte van 1763 — in willekeurige eenheden — 

 had aangewezen , week nu veel sterker af en toonde dat die stroomsterkte 

 nu tot 1944 was gerezen. Toen ik deze proefneming herhaalde, verkreeg 

 ik eenmaal na zes minuten verbrekens eene vermeerdering der stroom- 

 sterkte van 1703 tot 1823, een andermaal na een half uur verbrekens eene 

 van 2247 tot op 2493. Na zes minuten verbrekens was die intensiteit dus 

 met 7, na tien minuten verbrekens met 10,2, na dertig minuten slechts met 

 10,9 ten honderd toegenomen. Telken male daalde zij in weinige minuten 

 weer tot haar vorig bedrag. 



De oorzaak van deze toename kan geen raadsel zijn voor wie zich een 

 heldere voorstelling vormt van de wijze van ontstaan der thermo-elektriciteit. 

 De warmte, die aan de binnenste rij van soldeerplaatsen voortdurend 'wordt 

 medegedeeld , wordt zeker voor een groot deel door eenvoudige geleiding in 

 de metaalstaven weggevoerd naar buiten. Maar een ander deel wordt daar 

 verbruikt en in elektriciteit omgezet. Geschiedt die omzetting niet , doordat 

 de stroom verbroken is , dan moet de temperatuur der soldeerplaatsen stijgen 

 tot dat er ook nu evenveel warmte door geleiding alleen wordt wegge- 

 voerd als er in denzelfden tijd aan medegedeeld wordt. Wordt nu de stroom 

 weder gesloten , dan is het temperatuur- verschil tusschen de beide reeksen 

 van soldeerplaatsen grooter geworden en de stroom dus sterker. Het spoe- 

 dig dalen der stroomsterkte, des te spoediger naarmate de uitwendige weder- 



