44 WETENSCHAPPELIJK HIJBLAD. 



stand geringer is , toont het vt&nnte-verbruik in de batterij mijns inziens 

 zoo overtuigend aan , als dit op geene andere wijze mogelijk is. 



Nog in een ander opzicht zijn deze uitkomsten mijns inziens eenige aandacht 

 waard. Immers zij toonen ten duidelijkste aan dat bij gelijk temperatuur- verschil 

 tusschen de beide reeksen van soldeerplaatsen de elektromotorische kracht 

 van eene thermo- elektrische batterij niet standvastig is , maar integendeel 

 verandert met den uitwendigen wederstand in de stroombaan, en wel in dien 

 zin dat zij — even als dit met die van magneto-elektrische werktuigen het 

 geval is — met dien wederstand toeneemt. 



Het hier vermelde gaf mij ook nog aanleiding om te beproeven of de 

 proef van pelïier niet met deze batterij op bijzonder overtuigende wijze zou 

 kunnen worden gedaan. Deze levert, gelijk men weet, het experimenteel be- 

 wijs voor het feit , dat , wanneer men een stroom leidt door een thermo- 

 elektrisch element in dezelfde richting, waarin zulk een stroom door een ver- 

 warming van eene bepaalde soldeerplaats zou ontstaan , deze nu op die plaats 

 een warmteverbruik , dus eene verkoeling, te weeg brengt. Daartoe werd de 

 gasbrander uit de binnenruimte der batterij verwijderd , die ruimte van boven 

 en van onderen door kurkschijven gesloten en de met lampzwart bedekte bol 

 van een thermometer , in 0,1 ° verdeeld , daarin geplaatst. De stroom van één 

 klein GROVE-element , in de aangegeven richting door de batterij geleid, 

 deed dien thermometer 1,7° C dalen. Dit geschiedde in 50 minuten. Nog 

 gedurende 5 minuten daarna bleef de thermometerstand standvastig , om ver- 

 volgens , bij altijd in dezelfde richting doorgaanden stroom , weder toe te 

 nemen: in 7 minuten bijna 0,5°. 



Om te begrijpen waarom deze temperatuur-vermin dering niet nog veel groo- 

 ter is , dient men te bedenken dat men daarbij niets anders waarneemt dan 

 het verschil tusschen twee effekten : het warmteverbruik aan de soldeerplaat- 

 sen en de verwarming , die de stroom als altijd in de vrij slecht geleidende 

 metaalstaven te weeg brengt en die zich ook aan de soldeerplaatsen mede- 

 deelt. In het eerst overtreft het eerste effekt het tweede. Maar in de volgende 

 oogenblikken worden de staven al warmer en warmer, zoodat de mededee- 

 ling aan de soldeerplaatsen al sneller en sneller geschiedt en deze eindelijk 

 tegen de verkoeling opweegt en deze daarna overtreft. 



Hierdoor wordt ook verklaarbaar wat ik bij het gebruik van sterkere 

 stroomen voor dezelfde proefneming waarnam. Ik neem dienaangaande nog 

 het volgende uit mijne opteekeningen over. 



Met den stroom van een groot BUNSEN-elenient verkreeg ik in 15 minu- 

 ten een maximum daling van 1,5 C. Daarna gedurende omstreeks 12' geen 



