VAN VERSTANDELIJKE ONTWIKKELING. 31 



"moeilijkste tijden en omstandigheden, zich minstens met evenveel in- 

 "zicht en omzichtigheid gedragen als de napoleon met het hooge voor- 

 "hoofd, zijn oom." 



/ Zou het niet mogelijk zijn dat eene tweede uitgave deze tirade niet 

 bevatte ? 



De gegevens, die men uit de studie der standbeelden en portretten 

 van mannen , welke reeds van het levenstooneel afgetreden zyn en over 

 wie reeds het oordeel der nakomelingschap gevestigd is , zou kunnen 

 afleiden, zijn, zonder nadere critiek, niet altijd onvoorwaardelijk aan 

 te nemen. 



Zoo men zich herinnert, dat reeds euripides in Abdera het ongeluk 

 had niet op zijne buste te gelijken, zal het weinig verwonderen, dat 

 zoo zelden onvervalschte en vertrouwbare portretten van beroemde mannen 

 zijn tot ons gekomen; dat het zelfs in vele gevallen mogelijk is aan 

 te wijzen hoe, na de verspreiding der schedelleer, de vorm der voor- 

 hoofden naar de mode werd vermaakt. 



Dit is ook het geval bij een der zoo even bedoelde mannen , goethe , 

 van wien drie afbeeldingen in piderit's werk te vinden zijn, in vroe- 

 geren tijd vervaardigd; het eene is naar eene schilderij van Chodo- 

 wiecki ' , het tweede naar eene buste van marmer , welke zich in Wei- 

 mar bevindt en die bij goethe's eerste reis naar Italië (1786—88) te 

 Rome vervaardigd is, terwijl de derde als silhouet in "Goethes Brief- 

 wechsel mit Kestner" gevonden wordt. 



Bij geen dezer afbeeldingen is het voorhoofd boven de gewone maat 

 (dat is één derde gedeelte van het gelaat) ; by allen is het eer terug- 

 wijkend dan gewelfd en verre verwijderd van de kolossale voorhoofden, 

 die zoovele portretten van goethe uit lateren tijd ontsieren en onwaar 

 maken. 2 



Het andere voorbeeld geeft ons shakespeare. Onder de vele afbeel- 



• Dan. NIC. CHODOWiECKi, een schilder ea graveur, beroemd door de voorstelliug 

 van zijne figuren met een waarheid van phj'siognomie en levendigheid der uitdrukking, 

 die toen ongeëvenaard was. Hij werd in 1726 te Dantzig geboren, was langen tijd onder- 

 directeur, later directeur der Akademie van beeldende kunsten te Berlijn, waar hij in 

 1801 stierf. 



2 Meerdere voorbeelden voert piderit aan, b. v. de buste van Frederik den Oroo/e 

 op Friedrichs Thaler, — een portret van Richel'ieu door Lasne, — vele poi*tretteu van 

 C. M. von Weher , — • den philosooph LocTce naar Kellner, — Catharina II van 

 Rusland naar Chodowiecki, enz. 



