COPERNICUS EN KEPLER. 99 



en hoe ver achter ons wij het tijdvak denken , waarin de mensch 

 voor het eerst de aarde betrad en met bewustheid de hem omringende 

 natuur beschouwde, het kan niet anders of die natuur en hare veran- 

 deringen , waaraan hij alles had te danken wat hij bezat en wat hij 

 genoot, moet wel in de eerste plaats zijne aandacht hebben gewekt 

 en geboeid. De natuur was zijne eerste en beste leermeesteres. Zij 

 bracht hem aan het denken en leerde hem zich zelven in betrekking 

 tot hetgeen buiten hem was kennen. 



En was de natuur , die hem van nabij omgaf , met al hare in aard 

 en strekking zoo verschillende voorwerpen, eene onuitputtelijke bron 

 van onderzoek en leering, het kon niet anders of de zon met haar 

 weldadig licht en levenwekkende warmte , zoowel als de zachte licht- 

 glans der wisselende maan en het tintelend sterrenheir, dat bij het 

 statig donker des nachts van alle zijden hem tegenblonk , moesten insge- 

 lijks zijne aandacht boeien en zijn blik van de aarde ten hemel ver- 

 heffen. 



Zoo leerde men reeds vroeg onderscheid maken tusschen hemel 

 en aarde, en de bewegingen, die men aan den hemel waarnam, als mid- 

 delen bezigen om grootere en kleinere tijdsverloopen op aarde te 

 bepalen. Maar vele eeuwen gingen voorbij, zonder dat de mensch eenig 

 denkbeeld verkreeg van de uitgestrektheid van 't heelal en van de 

 betrekking waarin zijne woonplaats , de aarde , staat tot die wereld- 

 lichamen buiten de aarde , die hij slechts als lichtende schijven of 

 schitterende punten , uit den glans dien zij verspreiden , aan het hemel- 

 gewelf had leeren kennen. 



Dat de zon zich in een bepaalden tijd om de aarde beweegt, was 

 gewis een der eerste besluiten, waartoe de hemelbeschouwing de eerste 

 waarnemers aanleiding gaf. De regelmatigheid van die beweging en de 

 daarmede in verband staande afwisseling van dag en nacht, gaf na- 

 tuurlijk aanleiding om die beweging tot maat des tijds te kiezen. Zoo 

 ontstonden dagen , die in 24 gelijke deelen , uren , en verder in onder- 

 deden werden verdeeld. 



Bij meerdere en zich over langere tijdruimten uitstrekkende"* waarne- 

 mingen bemerkte men, dat de zon beurtelings zich hooger en lager 

 boven den horizon verheft, dat die standen na bepaalde tijdsverloopen 

 aan elkander gelijk zijn en dat eene beurtelingsche en regelmatige af- 

 wisseling der seizoenen daarmede in verband staat. Men leerde hierin 

 eene andere grootere tijdmaat kennen : het jaar. 



7* 



