COPERNICUS EN KEPLER. 123 



hebben uitgeoefend en dat zij nog daartoe bevorderlijk zijn , dan door die 

 kostbare gedenkteekenen , die nu meer het nageslacht vereeren en 

 prikkelen , dan hem dien zij gelden en die boven die lof betuiging ver- 

 heven is. 



Dat KEPLER niet werkte om lof en roem te behalen en godsdienstig 

 en nederig van harte was , blijkt voldoende uit zijne geschriften. In 

 een zijner grootste en belangrijkste werken: Harmonia Mundi, dat 

 in 1619 in 't licht verscheen, sluit hij het hoofdstuk, dat over de 

 bewegingen der planeten handelt en waarin hij zijne drie wetten voor 

 het eerst in hare onderlinge samenwerking mededeelt , met deze woorden : 



"Ik dank u, Heer en Schepper! dat gij mij verheugd hebt door mij 

 uwe schepping en de werken uwer handen te leeren kennen. Ik heb 

 den roem uwer werken den menschen geopenbaard , zoo ver het voor 

 mijn beperkten geest mogelijk was uwe oneindigheid te kunnen be- 

 vatten. Heb ik iets gedaan , dat uwer onwaardig is of mijne eigene 

 eer bedoelt, o vergeef mij zulks genadiglijk!" 



Ziet, dat is nederigheid, die den mensch eere aandoet en scherp af- 

 steekt bij den geestelijken trots, die waant boven alle dwaling ver- 

 heven te zijn en andersdenkenden meent te mogen vervolgen en ver- 

 doemen. 



En had kepler zijn lijden voor een groot deel aan godsdienstige 

 onverdraagzaamheid te danken , en zoude copernicüs , ware hij blijven 

 leven, ook gewis vele onaangenaamheden daardoor hebben moeten 

 verduren , het verheugt ons , dat in onzen tijd de wetenschap van de 

 voogdij eener bekrompen godgeleerdheid is ontslagen! 



Of is zij dit nog niet? Ja, de wetenschap heeft zich vrij gemaakt 

 van de heerschappij der theologie , of liever , de wetenschap der natuur 

 is een deel geworden der ware theologie , want zij is de beoefening van 

 de groote werken Gods ; maar de kerk , in hare verschillende richtingen , 

 waarin zij den mensch wil beheerschen , heeft nog geen vi'ede met 

 haar en kan geen vrede met haar hebben , zoolang zij zich , op haar 

 standpunt , onfeilbaar waant en verplicht meent te zijn andersdenken- 

 den hare meeningen op te dringen. De wetenschap gaat vooruit , maar 

 zij wordt nog steeds bedreigd door eene eenzijdige theologie , die hare 

 vorderingen met weerzin opmerkt , omdat zij hare uitspraken vreest. 

 En toch kan de wetenschap niet anders dan voordeelig voor haar zijn; 

 want zij zoekt naar waarheid , en deze te zoeken en te verbreiden 

 brengt ons den waren godsdienst nader, die ons geluk hier bevordert 



