162 HET ONTSTAAN VAN DEN ZEDELIJKEN 



zelfbewust organisme, en dat zij met elkaar gelijken tred moesten 

 houden. Het bewijs dier stelling te leveren is niet gemakkelijk, maar 

 schijnt toch niet onmogelijk te zijn. Men zal er hieronder eene poging 

 toe aanwenden , en mogt zij — gelijk waarschijnlijk is — niet volkomen 

 slagen, dan gelukt het misschien toch den weg aan te wijzen waar- 

 langs het doel is te bereiken. 



Ten einde niet in al te groote uitvoerigheid te vervallen , zal men 

 aannemen dat de lezer met de ontwikkelingstheorie van darwin vol- 

 doende bekend is. 



Er bestaat geen zelfbewust schepsel, op welk een geringen trap van 

 ontwikkeling het zich ook bevinde , waarbij men niet twee sterk spre- 

 kende neigingen waarneemt , die het ook behoeft , zal zijne soort in 

 wezen blijven. Gewis levert de schoot der aarde bewijzen dat er soor- 

 ten van dieren hebben geleefd die men thans te vergeefs zoekt , maar 

 deze zijn niet verdwenen door gemis der bedoelde neigingen, zij zijn 

 ten onder gegaan in den strijd om het bestaan. 



Aan ieder zelfbewust organisme zijn ingeschapen : de neiging tot het 

 in stand houden van zijn individu en die tot het in stand houden van zijn 

 geslacht. Ik zal deze beide neigingen niet bespreken voor zooveel zij 

 zich openbaren op physische wijze, d. i. door het voldoen aan zooge- 

 naamde natuurlijke behoeften en aan de geslachtsdrift. Ten deze zijn 

 geene bewijzen noodig; op uitingen van meer verheven aard moet bij 

 voorkeur de aandacht worden gevestigd. Doch ook hier staat men ver- 

 legen bij het doen eener keuze. De natuurlijke historie vloeit over van 

 bewijzen , dat ook de minst ontwikkelde dieren met zelfbewustheid 

 ijveren en werken tot in stand houding van hun individu en van hun 

 geslacht. Ik acht het dan ook voldoende het feit voorloopig slechts te 

 constateren , om er , vooral voor zooveel den mensch betreft , later op 

 terug te komen. 



Wanneer men nu de zucht tot zelfbehoud en die tot in stand hou- 

 ding van het geslacht naderbij beschouwt , dan ziet men dat zij , meer 

 en meer geholpen door de rede , trapsgewijze het aanzijn geven aan al 

 de zedelijke hoedanigheden die den mensch kenmerken. Kan dit worden 

 betoogd , dan zal tevens zijn beivezen , cat de kiem uier hoedanigheden ook 

 reeds in de laaqste diersoort aanwezig is , en dat zij zich daaruit slechts 

 behoefden te ontwikkelen. 



Ik zeide , dat de rede hier behulpzaam moet wezen , en dit doet zij 



