EN VERSTANDELIJKEN MENSCH. 165 



slechts teekenen begonnen te geven van meer dan dierlijk leven. 

 Vooral in zijn eerste kind zal dit verschijnsel hem pijnlijk hebben aan- 

 gedaan , te meer daar hij het toenemen en zijn toppunt bereiken zag , 

 toen het kind tot volkomen zelfbewustzijn was gekomen. Menigmaal 

 zal hij angstige voorgevoelens hebben gehad over de toekomst van 

 een wezen , dat hem zoo innig dierbaar was. Als hij evenwel later 

 hetzelfde verschijnsel zich bij al zijne volgende kinderen ziet herhalen; 

 als hij opmerkt hoe de zelfzucht zich zelve bestrijdt , doordien het kind 

 spoedig leert begrijpen dat het ook iets voor anderen moet doen , wil 

 het van anderen iets gedaan krijgen ; als hij ontwaart , dat in het 

 jeugdige hart nog gevoelens van edeler aard zijn op te wekken , die 

 hij slechts behoeft aan te kweeken om ze met de zelfzucht niet slechts 

 evenwicht te doen maken maar deze vaak geheel op den achtergrond 

 te brengen , dan wordt hij gerust gesteld en dan ziet hij , dat er van 

 die schgnbaar afschuwelijke eigenschap niets meer behoeft over te 

 blijven dan noodig is om zijn kind te doen zorgen voor het behoud 

 van leven en gezondheid. Hij herinnert zich dan, dat zelfs de groote 

 Nazarener , wiens nagedachtenis hij kan liefhebben en vereeren , zonder 

 hem voor God of voor Godszoon te houden, niet heeft begeerd, dat 

 men zijnen naasten meer dan zich zelven zou liefhebben, doch slechts 

 heeft bevolen : Bemint uwen naasten gelijh u zelven en God boven alles. 

 Hij ziet dan , dat hij in al zijne kinderen te doen heeft met eene in- 

 geschapen aandrift , en hij erkent dat alles , wat den mensch werd in- 

 geschapen , hem ook nuttig , ja noodig is. 



Hetzelfde verschijnsel dat men opmerkt bij jonge en dus nog weinig 

 ontwikkelde kinderen , kan men ook waarnemen bij ruwe en onbe- 

 schaafde volwassenen. Nergens treedt de zelfzucht meer onbewimpeld 

 te voorschijn dan bij menschen en volken, die nog in den zoogenaam- 

 den natuurstaat verkeeren. Het kind , de wilde en de plompe boer zeggen 

 ik en gij , slechts beschaafde menschen zeggen gij en ik , en zelfs het beruchte 

 Salus populi, summa lex is niets anders dan eene uiting van de zelfzucht. 



Hoewel de zelfzucht derhalve voortdurend moet worden bestreden , 

 is zij eene nuttige gave Gods , waarop niet uit de hoogte mag worden 

 nedergezien; zonder haar zou er geen prijs op de instandhouding van 

 het individu en dus ook geen prys op het leven kunnen worden gesteld. 



De zucht tot zelfbehoud en hare telg , de zelfzucht , hebben onge- 

 twijfeld aanleiding gegeven tot het gezellig leven , tot het stichten 



