170 HET ONTSTAAN VAN DEN ZEDELIJKEN 



wil van eenen aanvoerder, die toch niet sterker is dan de overigen te 

 samen , wanneer zij geen plichtbesef en dus ook geene gevoeligheid voor 

 het oordeel van anderen bezaten. En wat het geweten betreft, zijn er 

 menigvuldige voorbeelden aan te halen, dat bijv. honden, apen en 

 olifanten daarvan in geenen deele volkomen zijn verstoken. 



Wij moeten thans weder terugkeeren tot de zelfzucht en doen op- 

 merken dat zij zelfs edele wijzen heeft om zich te openbaren. Hoe toch 

 zal men hem laken , die wel is waar niets anders beoogt dan zijn 

 eigen lot en dat der zijnen te verbeteren, maar die daartoe tot mid- 

 del kiest: beter, kundiger, bruikbaarder en ijveriger te zijn, dan an- 

 deren, opdat hij boven hen tot hooge betrekkingen moge worden 

 geroepen. 



Al verder is immers de eerzucht niets anders dan eene schakeering 

 van de zelfzucht, en zij is eene alleszins lofwaardige eigenschap. De 

 eerzuchtige toch tracht zich te bevoordeelen , niet eens altijd en nim- 

 mer uitsluitend door tijdelijk goed, maar hoofdzakelijk en dikwerf al- 

 leen met roem en eer. Zijn streven is hoog aangeschreven te staan 

 in den goeden dunk der wereld , en hij kan zijn doel slechts bereiken , 

 door der wereld nuttig te zijn. Ik zwijg hier van sommige aberratiën van 

 den menschelijken geest , gelijk men er een bij den beruchten eratosthenes 

 waarnam; ook kan ik met stilzwijgen voorbijgaan, dat enkele eerzuch- 

 tigen der wereld ten geesel zijn geworden , door zich in doel en mid- 

 del te vergissen; want niemand heeft immer opzettelijk en openlijk 

 met een algemeen als slecht erkend doel iets kunnen ondernemen , 

 dat van belangryken invloed was op het lot van het menschdom. Voor 

 groote ondernemingen heeft men ten allen tijde den zedelijken en 

 materieelen steun van duizenden noodig gehad, en die wordt niet ge- 

 schonken , wanneer het pogen door die duizenden niet voor nuttig 

 wordt gehouden. 



De eerzucht is dan ook even algemeen verspreid als de zelfzucht. 

 Het is waar, zij openbaart zich vaak slechts als nietige ijdelheid, 

 maar ook onder dien vorm heeft zij hare nuttige zijde, dewijl zij im- 

 mer steunt op de begeerte , om boven anderen geprezen te worden. 



Zelfzucht, eerzucht, ijdelheid, ziedaar volgens sommigen drie on- 

 deugden , doch volgens mij drie den mensch ingeschapen eigenschappen , 

 die een gevolg zijn van de hem aangeboren behoefte om voor de in- 

 standhouding van zgnen persoon te zorgen. Drie eigenschappen, die 



