172 HET ONTSTAAN VAN DEN ZEDELIJKEN 



die aan het algemeen belang bevorderlijk waren. Het medelijden was 

 er zonder twijfel een van , en het voortgezette toepassen van dit gevoel 

 maakte er weder een erfelijk goed van. 



Zoo zien wij het medelijden geboren worden uit de zelfzucht , en 

 het medelijden in zijne edelste, in zijne verhevenste uiting, wordt 

 toewijding en zelfopoffering. 



Wi€ bewondert God niet in zgne wegen en wie wordt niet door- 

 drongen van oprechte erkentelijkheid voor jde gaaf van Hem eenigszins 

 te kunnen doorgronden. 



Erkentelijkheid! — Alweder eene maatschappelijke deugd door de 

 rede en het eigenbelang gewrocht. Wie zou genegen blijven diensten 

 te bewijzen aan zijne natuurgenooten , wanneer daaraan door gebrek 

 aan erkenning blijkbaar geene waarde werd gehecht? Het algemeen 

 belang d. i. , ik herhaal het , het eigenbelang van de groote meerder- 

 heid der bijzondere personen , bracht dus mede , de erkentelykheid als 

 eene goede eigenschap te huldigen; zij moest eene deugd worden, die 

 men ten laatste niet meer behoefde aan te leeren, die door erfelijk- 

 heid werd verkregen. 



Het is hier de plaats om te wijzen op nog eene andere eigenschap 

 van den mensch, die met de zucht tot instandhouding van het indi- 

 vidu in het nauwste verband staat. Ik bedoel zijne neiging tot strijd, 

 die hem evenzeer is ingeschapen. 



Van de vroegste oudheid af tot op den huldigen dag , heeft de mensch 

 zich tot zijne uitspanning geen spel weten te bedenken , dat niet eenen 

 strijd in zich hield opgesloten. Het stoeien zijner jeugd — en dit 

 heeft hij met de dieren gemeen — is niets dan een nagebootst vech- 

 ten. Zonder winst en verlies boezemt geen spel hem belang in. Er 

 moeten overwinnaars en overwonnenen zijn ; — er moet derhalve strijd 

 plaats hebben. De strijdmiddelen bestaan niet altyd in lichaamskracht 

 of in lichamelijke behendigheid; zij bestaan ook in doorzicht en over- 

 leg, ja zelfs in de uitspraken van het lot door middel van dobbel- 

 steenen of kaartenblad, maar strijd moet er wezen, want zonder strijd 

 geen spel. 



De beroemde Olympische spelen der Grieken reeds waren wedstrij- 

 den , en in de trotsche schouwburgen der Eomeinen , wier overblijfselen 

 wy nog bewonderen, kreeg het volk niets anders dan stryd te zien. 



