EN VEllSTANDELIJKEN MENSCH. 173 



De eenige dans , bij de oude Germanen bekend , stelde strijd voor ; 

 het was bun krijgsdans. Bij een aantal onbeschaafde volken van den 

 tegenwoordigen tijd worden nog in onze dagen dergelijke vertooningen 

 gehouden. Wedstrijden behooren in deze eeuw meer dan ooit tot de 

 vermaken, zelfs der beschaafde wereld, en opmerking verdient het, 

 dat ook vermakelijkheden , die niet onder de eigenlijke spelen kunnen wor- 

 den gerangschikt, voor den mensch in aantrekkelijkheid rijzen, zoodra 

 er strijd mede wordt verbonden. Slechts eene groote veredeling van 

 verstand en van hart maakt hem daarboven verheven , maar de bijval , 

 verworven door zooveel tooneelvertooningen , die voorstellingen bevat- 

 ten van vechten, moord en doodslag; de toejuiching die ten deel valt 

 aan de oorvijgen in kluchtspelen aan jocrisse toegediend; de uitbun- 

 dige goedkeuring , waarmede kinderen en lieden uit de volksklasse op 

 onze marktpleinen jan klaassen zijne arme vrouw of andere patiënten 

 zien afranselen , zijn zoovele getuigenissen voor mijne stelling. 



Maar ook eigenlijke en bloedige strijd heeft er voortdurend plaats 

 onder het menschdom. Zijne geschiedenis is immers bijna niets anders 

 dan de geschiedenis zijner oorlogen; zij is doorweekt van bloed en 

 tranen. De beschaving moge hiertegen te velde trekken, maar zij heeft 

 helaas den georganiseerden moord niet kunnen uitroeien; zy heeft dien 

 nog slechts aan zekere regelen vermogen te binden , doch zij heeft nog 

 niet kunnen beletten , dat het nog altijd eene eer wordt geacht , voor 

 het vaderland te sneven. En waar de beschaving nog niet doordrong, 

 daar openbaart het vuistrecht zich nog schier dagelijks op de ruwste 

 en geweldigste wijze. 



Bij de beschaafde volken van den aardbol moge , bij het regelen van 

 hetgeen in hunnen boezem voorvalt , het physiek geweld zich hebben 

 onderworpen aan de uitspraken van recht en billijkheid , maar daarom 

 houdt de strijd er niet op te bestaan. De wapenen zijn slechts veran- 

 derd : in plaats van roer en zwaard , bezigt men woord en pen , en 

 als men elkander niet meer lichamelijk wondt en vermoordt, dan doet 

 men het zedelijk. In zaken van staatkunde , van godsdienst , van op- 

 voeding, van onderwijs, van kunsten en wetenschappen, overal vindt 

 men partijen, die elkaar vaak met woede te lijf gaan en pogen te 

 vernietigen, 's Menschen bestaan — ook zoo in 't oogloopend, geken- 

 merkt door zijn voortdurend haken naar het verbodene — is in één 

 woord niets anders dan een voortdurend strijden; en Goddank dat 

 het zoo is , want wat zou er van ons geslacht geworden zijn , indien 



