174 HET ONTSTAAN VAN DEN ZEDELIJ KEN 



een ieder van den aanvang af tevreden met zijn lot ware geweest? In 

 die zucht tot strijden , die het schepsel ontegenzeggelijk is aangeboren , 

 moeten wij dus weder de wijsheid van het Opperwezen erkennen. Zy 

 vloeit voort uit de zelfzucht, gelijk deze uit de zucht tot instandhou- 

 ding van het individu. Geen strijd toch wordt er gevoerd, dan om 

 zich voordeden te verschaffen , hetzij van materieelen , hetzij van mo- 

 reelen , hetzij van intellectueelen aard. Door die voordeden wordt 's men- 

 schen physieke toestand verbeterd , terwijl zijne zedelijke en verstan- 

 delijke waarde er door wordt verhoogd; zij komen ten slotte geheel 

 ten bate van het individu. 



Het moge treurig schijnen , dat strijden der menschen aard is , en 

 men moge er veilig uit kunnen opmaken, dat het oorlogvoeren nog 

 zoo spoedig geen einde zal nemen , maar ook hier staat licht tegenover 

 schaduw. Zonder strijd geen vooruitgang, en ware de kiem, waaruit 

 de mensch is voortgekomen , zoodanig georganiseerd geweest , dat hij 

 eenmaal bij eenen lammeren-aard moest verwijlen , dan zou zijn ont- 

 wikkelingsproces voorzeker een geheel ander zijn geweest , maar dan 

 ook zou hij thans , in zedelijk en verstandelijk gehalte , niet ver boven 

 het schaap gerezen zijn. Ook hier vinden wij derhalve ruime stof om 

 God te prijzen in zijne werken. 



Nog een andere afstammeling van de zucht tot zelfbehoud en van 

 de zelfzucht is de wraakzucht. Deze toch is niets anders dan eene vaak 

 onweerstaanbare neiging om zich herstel te verschaffen van ondergane 

 tekortdoeningen of m. a. w. : herstel van gekwetste belangen van mo- 

 reelen of materieelen aard. Hoe zouden wij nu gevoelig kunnen zijn 

 voor het kwetsen onzer belangen, wanneer wij geheel zonder zelfzucht, 

 geheel belangloos en dus geheel zonder belangen waren? De zelfzucht 

 is de grondslag der wraakzucht, die aangevuurd en levendig gehouden 

 wordt door onze neiging tot strijd. Zij is een der minst edele uitingen 

 van de behoefte tot instandhouding van het individu , doch zij is niet 

 alleen den mensch, maar ook het dier ingeschapen. 



Talrgk zijn de voorbeelden van wraakneming door honden , olifan- 

 ten, apen en ook paarden gepleegd, en de hierboven reeds aangehaalde 

 walvisch, die een schip deed vergaan, bewyst, dat ook die diersoort 

 er niet vreemd aan is. Gelukkig vindt zij haren bestrijder in de rede , 

 werkende in gezellig levende schepselen, en deze overtuigende, dat wel 

 betering van ondergaan onrecht, maar niet het wreken daarvan, een 



