EN VERSTANBELIJKEN MKNSCH. 175 



wezenlijk herstel van moreele of materieele schade is. De rede heeft der 

 maatschappij dan ook geleerd , dat men wraaknemingen behoorde af te 

 keuren en te beletten, terwijl men het vergoeden van geleden hoon 

 of schade moest bewerken. De wraakzucht werd meer en meer eene 

 ondeugd geacht, naarmate de mensch hooger klom op den ladder der 

 beschaving, en het jus talionis, door haar in de wereld gebracht en 

 in het recht opgenomen, heerscht thans nog slechts bij enkele woeste 

 stammen. 



Thans zullen wij ons bezig houden met de neiging tot het instand- 

 houden van het geslacht , en , zooals reeds is gezegd , zal ik haar niet 

 bespreken voor zoover zij zich op physische wijze d. i. als geslachts- 

 drift openbaart, 't Verdient niettemin opmerking, dat de gezonde 

 mensch aan geen enkele behoefte der natuur kan voldoen, zonder dat 

 die voldoening voor hem tevens een genot is. Alle verrichtingen die noodig 

 zijn , zoowel om het individu als om het geslacht in stand te houden , zijn 

 tevens genietingen. Niet op die genietingen zelf is straf gesteld; vas- 

 ten is overbodig; maar alle misbruik, alle buitensporigheid wordt 

 door de natuur onfeilbaar getuchtigd. Waar vindt men Gods liefde en 

 wijsheid duidelijker geopenbaard? 



Dat de zedelijke en verstandelijke mensch, afgescheiden van zijne 

 zinnelijke neigingen , behoefte heeft aan het voortplanten van zijn ge- 

 slacht , is eene waarheid , die nauwelijks betoog eischt. Er hebben vol- 

 ken bestaan , en er bestaan er nog , waar de polygamie het voldoen 

 aan de geslachtsdrift buitengewoon gemakkelijk maakt, maar onder 

 deze is men daarom nog niet tevreden , wanneer slechts aan de eischen 

 der zinnen is voldaan. De mannen blijven verlangen naar wettige af- 

 stammelingen en de vrouwen naar kroost. 



Dit leert ons reeds de geschiedenis van Abraham en van Isaak, 

 zoowel als die van Jakob en zijne vrouwen. Er hebben ook volken 

 bestaan, en er bestaan er nog, waar zelfs de godsdienst het voldoen 

 aan de geslachtsdrift buiten het huwelijk bevordert. De dienst van 

 Veuus en die van Priapus bij Grieken en Romeinen is bekend. In de 

 godsdiensten van Bramah en Boedha is de wellust als ingeweken. In 

 Japan, waar de inwoners hoofdzakelijk Boedhisten zyn, is de prosti- 

 tutie van regeeringswege georganiseerd en onder toezicht van Priesters 

 gesteld. De godsdienstige feesten van Brahmanen zoowel als van Boed- 

 histen gaan gepaard met soms ongebonden en toomeloozen wellust. De 



