176 HET ONTSTAAN VAN DEN ZEDELIJKEN 



priesters en priesteressen der Daijaks zijn tevens dienaars en dienares- 

 sen van de vaak gemeenste zinnelijkheid. Bij al die volken was en is 

 het voldoen aan de geslachtsdrift dus zeer gemakkelijk, maar niette- 

 min waren en zijn ze gesteld op wettig kroost. Kinderlooze echtelin- 

 gen gevoelen zich maar zelden gelukkig , en er is geene welgeordende 

 maatschappij , waar geene wetten bestaan op het aannemen van kin- 

 deren door hen, die er zelf geen bezitten. 



Een van de schoonste bewijzen , dat de moreele behoefte tot instand- 

 houding van het geslacht den mensch is ingeschapen , wordt gevonden 

 in het bestaan der liefde van ouders jegens hunne kinderen, en vooral 

 in het bestaan der moederliefde. Deze is iets geheel onwillekeurigs. 

 Zij brengt vaak de zelfzucht , de zucht tot het instandhouden van het 

 individu geheel tot zwijgen en openbaart zich soms op de meest ver- 

 hevene wijze. Zij is aan mensch en dier gemeen, maar zij moest zich 

 bij den mensch door de grootere behoefte, die zijn kroost er aan had, 

 het sterkst ontwikkelen. Ook hier ziet men de wijsheid des Scheppers , 

 die alles zoo inrichtte , dat aan het meest hulpbehoevende schepsel — 

 de pasgeboren mensch — de meest liefderijke moeder en verzorgster 

 moest ten deel vallen. 



De zucht tot verbetering van zijn tijdelijk welzijn was eveneens ten 

 allen tijde en is nog alom aan ieder mensch eigen. Zij vindt haren 

 grondslag klaarblijkelijk in de behoefte tot instandhouding van het 

 individu en van het geslacht ; zonder haar zouden wij nog in de ruwste 

 dierlijkheid verzonken liggen. Belachelijk zijn dan ook die dwaze stel- 

 sels van godsdienst, van zoogenaamde wijsbegeerte en van staatkunde, 

 die alle menschen, hetzij tot vrijwillige armoede willen nopen, hetzij 

 hen ten aanzien van hun tijdelijk welzijn op ééne hoogte willen brengen 

 en houden. Hunne meening is volkomen in strijd met het oordeel door 

 het geheele beschaafde en niet beschaafde menschdom , reeds voor 

 eeuwen en als door ingeving met eene merkwaardige eenstemmigheid 

 geveld. Doorreis de wereld en ge zult zien , dat de rijke overal geëerd 

 en de arme overal veracht is. Doorwroet de geschiedenis en ge zult in 

 het verledene hetzelfde verschijnsel zien plaats vinden. Ik constateer 

 het feit zonder daarom te beweren, dat het bestaan er van altijd en 

 overal moet worden toegejuicht. Niettemin mag men aannemen, dat 

 de onderscheiding , die de rijke geniet , een gedeelte uitmaakt van het 

 loon voor zijne verdienste jegens het algemeen , en eene zoodanige ver- 



