EN VEilSTANDELIJKEN MENSCH. 177 



dienste bezit hij , want niemand geraakt door eerlijke middelen tot 

 rijkdom, zonder tevens vele anderen tot voorspoed te brengen. Omge- 

 keerd kan men in de minachting , waarmee de arme wordt bejegend , 

 een gedeelte der straf zien voor onwetendheid , luiheid , nalatigheid en 

 andere ondeugden, die maar al te vaak armoede ten gevolge hebben. 



Het zij verre van my daarom den arme te willen veroordeelen. 

 Duizenden zijn er , die , in weerwil hunner armoede , de hoogste achting 

 verdienen en ook genieten , evenals er duizende rijken zijn , die in weer- 

 wil hunner schatten door alle weidenkenden worden veracht. Dit belet 

 echter niet , dat volgens den regel welvaart het loon is van plichtsbe- 

 trachting en nuttigen arbeid , terwijl het derven er van op rekening 

 moet worden worden gesteld van nalatigheid en verzuim , gepleegd door 

 den behoeftige zelf of helaas soms door zijne ouders. 



Nergens meer dan hier doet zich de ijzeren natuurwet gelden , reeds 

 door Mozes opgemerkt en door hem als eene uitspraak in den mond 

 van JEHOVAH gelegd: "Ik zal de misdaden der vaderen bezoeken aan 

 de kinderen tot in het derde en vierde geslacht." * 



Het is den mensch dus ook ingeschapen , den rijkdom te eeren , en 

 hierin moeten wij evenzeer eene wijze instelling zien van den grooten 

 Maker aller dingen. 



Gaf toch de rijkdom slechts genot, en liet hij den bezitter er van 

 verstoken van aanzien, dan zou het streven van den mensch naar 

 verbetering van tijdelijk welzijn niet zoo krachtig en niet zoo besten- 

 dig zijn als het ten allen tijde is geweest, en als tot ontwikkeling, 

 veredeling en beschaving van zijn geslacht noodig is. 



Doch — zal men zeggen — al is het een feit dat het bezit van 

 wereldsche goederen ten allen tijde met het genot van aanzien is ver- 

 bonden geweest , dan is het daarom nog niet bewezen , dat het streven 



* Ik schrijf hier geeu vertoog over de aruioede en de middelen om haar te doen oj)- 

 houden, maar om wél begi'epen te worden en de beschuldiging te vooi'komea van de 

 armen onverdiend hard te vallen, moet ik nog opmerken, dat ook de maatschappij zich 

 zeer aan hen heeft bezondigd. De spreuk : ''arbeid adelt" is nog eene geheel nieuwe , en 

 in vroeger tijden was roof^ onder den eeneu of anderen vorm , een zeer voornaam mid- 

 del om rijk te worden. De maatschappij liet dit toe en is dus aansprakelijk voor de ge- 

 volgen. De tegenwoordige maatschappij kan niet volstaan met haar laisser faire ^ laisser 

 passer; zij moet met de baten ook de lasten aanvaarden en helpen goed maken, wat 

 de vroegere maatschappij bedierf. Hoe dit zou dienen te geschieden, kan hier niet 

 worden besproken. 



12 



