182 HET ONTSTAAN VAN DEN ZEDELIJKEN 



kei , die door den menschelykeii geslachtsboom wordt gevormd , moet 

 ergens een punt zijn, waar de godsdienst zich begint te doen gelden, 

 en het is alleszins mogelijk , dat dit punt evenmin gezocht mag wor- 

 den hg de laagst ontwikkelde menschen als bij de hoogst ontwikkelde 

 dieren, die hunne voorouders waren. Wat echter met meer zekerheid 

 kan worden aangetoond , is , dat er onder de volken , die bestaan of 

 bestaan hebben , schier geen enkel is aangetroffen , dat geene begrafenis- 

 plechtigheden had, die het bewijs in zich sloten van het geloof aan een 

 ander leven. Men heeft zelfs onloochenbare blijken gevonden , dat derge- 

 lijke plechtigheden bestonden onder de ruwe en weinig ontwikkelde men- 

 schen, van den voorhistorischen tgd, onder menschen, waarvan het 

 bestaan met duizendtallen van jaren in den nacht der eeuwen opklimt. 

 In het bekende hol van Aurignac zijn geraamten gevonden , wier ouder- 

 dom op vele duizende jaren wordt geschat ; zij bevonden zich in eenen 

 toestand die getuigde van begrafenisplechtigheden en van het geloof aan 

 een beter leven. In Amerika bestaan grafheuvels uit het einde van 

 het oudste voorhistorische tijdperk, en zij bewijzen uit hunnen aard 

 weder voor begrafenisplechtigheden , voor eene vereering der dooden , 

 en dus ook voor het geloof, dat die dooden elders leven. 



Begrafenisi3lechtigheden toch , vooral bij weinig beschaafde volken , zijn 

 niets dan maatregelen voor een ander leven, genomen ten nutte van 

 den overledene; maar ook hoog beschaafde menschen hebben behoefte 

 aan het nemen van dergelijke maatregelen , al zijn zij ook van een ge- 

 heel anderen aard. 



Bij christenen en bij leden van maatschappijen, die in het bezit zijn 

 eener eenigszins ontwikkelde godsdienstige zedeleer , berusten zij op het 

 betrachten van hetgeen door hen als deugd wordt geacht. De denkende 

 mensch toch kan zich geen leven na den dood voorstellen, zonder 

 daarbg aan te nemen, dat het hem belooning of straf zal brengen, 

 naarmate zijn handel en wandel was hier op aarde. Zou nu zulk een 

 heilzame prikkel een geheel ijdele zijn ? Reeds op deze vraag kan moeie- 

 lijk bevestigend worden geantwoord. 



De maatregelen , die men ruwe , onbeschaafde volken ziet nemen tot 

 het genieten van een leven aan de overzijde van het graf, zijn veelal 

 slechts van geheel materieelen aard. Zij beschouwen dat leven blgk- 

 baar niet als van eene geheel geestelijke natuur te zullen zijn; zij 

 schijnen het veeleer te houden voor eene voortzetting van het aardsche 

 leven in andere oorden , na eene soort van lichamelijke opstanding. 



