EN VERSTANDELIJKEN MENSCH. 183 



Maar zij gelooven er aan en hebben behoefte er maatregelen voor 

 te nemen. 



Wanneer men nu ziet , dat er voor al de neigingen en behoeften , die 

 ik hierboven opnoemde, en ter voldoening waarvan de mensch onweer- 

 staanbaar gedrongen werd en wordt te werken en te zwoegen, ook 

 inderdaad voldoening is te vinden, voorzooveel zij op aardsche aange- 

 legenheden betrekking hebben, waarom zou er dan ook geene voldoening 

 bestaan voor de éénige ^ die slechts na den dood kan worden vervuld? 



Hoe meer men de schepping bestudeert , hoe meer men ontwaart , 

 dat alles daarin plaats heeft naar vaste wetten; men vindt overal na- 

 tuurlijke overgangen , overal consequentie , overal regelen. Dezelfde 

 oorzaken hebben steeds dezelfde gevolgen , en dezelfde verschijnselen 

 hebben weder altijd dezelfde aanleidingen. Sprongen , willekeurige gre- 

 pen, door menschen, die verondersteld worden met bovennatuurlijke 

 krachten te zijn begaafd , zoogenaamde mirakelen , vindt men wel in 

 legenden vermeld , maar nergens bewezen. Het kan niet genoeg her- 

 haald worden: in de schepping is alles eenvoud en regel. 



Hier staan wij voor eene reeks van verschy nselen , namelijk inge- 

 schapen helioeften. 



Wij weten zeker , dat die verschijnselen , op een na , allen hetzelfde 

 gevolg hebben, d. i. : er wordt aan die behoeften voldaan, indien de 

 mensch slechts verricht wat daartoe noodig is. Zijn wij nu niet ten 

 volle bevoegd , uit de consequentie , die wij in de geheele schepping 

 zien heerschen , op te maken , dat er ook voor die eene behoefte voldoe- 

 ning moet en zal wezen? Zou de liefde van den Schepper voor het 

 geschapene , die wij overal te voorschijn zien treden , hier in gebreke 

 blijven ? En zou Hij hier , en hier alleen , eene bittere teleurstelling 

 hebben weggelegd , door niet te voldoen aan een verlangen , door Hem 

 zelf in ons binnenste aangekweekt? Als deze vraag met "ja" moest 

 worden beantwoord , zou de meest grondige studie der natuur en der 

 geschiedenis van den mensch een ijdel werk blijken te zijn , want men 

 zou dan nimmer meer uit gelyksoortige verschijnselen tot gelijksoor- 

 tige gevolgen mogen besluiten. Zg zou geen nut meer hebben, en het 

 zou een leugen wezen, dat die studie den mensch opvoert tot liefde 

 voor zijnen Maker. 



Neen , blijkbaar mogen wij ons verheugen in een leven na dit leven 

 en dus ook in eene onsterfelijke ziel. Wij behoeven dit niet aan te 

 nemen op grond van "Openbaringen". Het bewijs daarvan kunnen wij 



