196 OVER EENIGE GROOTE VERANDERINGEN 



500 geogr. mijlen) , hetgeen het dubbele van den tegenwoordigen om- 

 vang uitmaakt. Men vindt bij plinius nog eene andere plaats (Lib. 

 VI, 13) , die wijst op eene voormalige grootere uitgestrektheid van de 

 Kaspische zee en op een grooter naderen van haar tot de zee van 

 Azof. Ptolemaeus geeft haar eene lengte van 20 ^/^ graad. Ook aboelfeda 

 geeft aan de Kaspische zee eene veel aanzienlijker grootte , dan zij 

 tegenwoordig bezit ; hij zegt (reinaud, "Géographie d'Aboulfeda, tra- 

 "duite de l'Arabe en rran9ais" , pag. 45, noot): " J'ai relevé les diver- 

 "ses longitudes et latitudes de cette mer. La moindre latitude est de 

 "trente sept degrés et la moindre longitude de soixante et treize ; la 

 "plus grande latitude «st de cinquante et un degrés et la plus grande 

 "longitude de quatre vingt huit. Suivant une autre version , la plus 

 "petite longitude est de soixante et quatorze degrés et la plus petite 

 "latitude de quarante trois , la plus grande longitude est de quatre 

 "vingt dix degrés , et la plus grande latitude de quarante dix." 



De latere omwoners der Kaspische zee , de Perzen en Russen , hebben 

 duidelijk het afnemen harer grootte waargenomen. 



Bij eene voortdurende verlaging van den waterspiegel moet natuur- 

 lijk ook de vorm van een meer sterk veranderen. Hiermede stemt over- 

 een, dat, terwijl de door herodotus aangegeven maat een langwer- 

 pigen vorm aan de Kaspische zee geeft, dionïsius (Lib. I, c. 3) haar 

 als rond voorstelt; agathemerus (Periegesis v. 719) maakt er eene halve 

 maan van, terwijl aboelfeda (reinaud, "Géographie d' Aboulfeda , tra- 

 "duite de l'Arabe en Fran9ais" , p. 43) van de Kaspische zee zegt: "C'est 

 "une mer particuliere , et d'une forme presque ronde. Edrisi rapporte , 

 "que sa longueur est de huit cents milles et sa largeur de six cents ; 

 "elle est donc de forme oblongue, d'autres disent de forme triangulaire , 

 "comme une voile" (namelijk een zeil van een schip). "Suivant Ie Cadi 

 "Cotb-eddin, sa longueur de l'est a l'ouest est de deux cent soixante 

 "et dix parasanges, et sa largeur de deux cents". ^ 



Wellicht zou men uit de opgaven der ouden zelfs het gevolg mogen 

 trekken, dat het tegenwoordige meer Aral oudtyds een deel van de 

 Kaspische zee uitmaakte. De oudste schrijvers maken van dit meer als 

 afzonderlek binnenwater geen gewag; strabo laat nog den Jaxartes 



^ Omtrent den ronden vorm der Kaspische zee op Arabische kaarten blijkt , uit de bij- 

 voegiug der aanliggende steden, dat de zuidelijke helft alleen bedoeld werd; hoewel de 

 Atel (Wolga) goed bekend was bij de Arabische geographen, teekenden zij hem niet. 



