EN EEN ENKHUIZER NATUURKUNDIGE IN DE VORIGE EEUW. 245 



focli zoude een jaarlijkschen teruggang hebben van 9 '/j' en dus na een 

 tijdsverloop van 2273 '^/,^ jaar weder denzelfden stand ten opzichte 

 van de aardoppervlakte innemen. Bij den binnensten bol zoude die 

 teruggang 20' in het jaar zijn; zoodat deze slechts 1080 jaren zoude 

 behoeven , om ten opzichte van de aardoppervlakte eene geheel e omwen- 

 teling in tegengestelden zin der ronddraaiing te hebben volbracht. Op 

 den buitensten bol nu neemt hij twee polen aan of "trekpunten", zoo 

 als hij ze noemt, een Zuider en een Noorder-pool, beide op 61'^ 24' 

 breedte, den eersten op 164° lengte, den tweeden op 268° lengte, van 

 de Meridiaan van Ferro gerekend. Op den binnensten bol zijn er even- 

 zeer een Noorder- en een Zuider-pool , beide op 44° breedte , maar 

 naar hetgeen boven gezegd is , neemt de lengte ieder jaar af. Hij be- 

 rekende daarvoor een tafel , van 1580 tot 1680 om de 20 jaar , van 

 daar tot op 1784 per jaar, dan tot 1820 bij de 3 jaar en verder tot 2000 

 om de 30 jaren. In 1580 is de lengte van beide Zuider- en Noorder- 

 pool 139° en 49°, in 1767 76° 40' en 346° 40', in 1880 39° en 309°; 

 beide polen hebben dus steeds een lengteverschil van 270°. Op den 

 middelsten bol zijn eveneens twee polen, maar nu op verschillenden 

 afstand van den Aequator. De Noorder-pool heeft 70° 30' breedte , de 

 Zuider-pool slechts 63° breedte. Ook hier neemt de lengte telkens af. 

 Naar de reeds vermelde tafel, bedroeg die lengte in 1580 voor de 

 Noorder-pool 136° 40', voor de Zuider-pool 313° 40' , in 1767 was die lengte 

 106° 54', en 283° 54', in 1880 eindelijk 89° 10' en 266° 10': derhalve 

 hadden beide polen een standvastig lengteverschil van 177°. 



Dit eenmaal aangenomen zijnde, redeneerde semeijns aldus. Voor 

 een gegeven tijd en een gegeven plaats zijn eerst de standen der 

 vier bewegelijke polen te bepalen. De werking van die zes polen op 

 de magneetnö,ald op de gegeven plaats zal nu afhangen zoowel van 

 de richting der lijnen , die de plaats met eiken pool verbinden , als 

 ook van den afstand tusschen die plaats en lederen pool. Hij nam aan 

 dat de kracht verandert in omgekeerde reden van het vierkant der 

 afstanden , verdeelde den straal der aardoppervlakte in 200 gelijke 

 deelen , en berekende nu in eene tweede tafel de krachten , die overeen- 

 komen met de afstanden 6 tot 200. Die krachten namen dan af van 

 376.4 tot 0. Zij waren bijv. 1 , 2 , 3, 4 , 5 , 6 , 7 , 8 , 9 op de afstan- 

 den 190, 186, 182.5, 180, 177.6, 175.6, 173.6, 171.6, 170. 



Men konde dus uit die tafel de kracht bepalen , die elke pool moest 

 uitoefenen in de richting der verbindingslijn, en dan naar de leerwgze 



