3l8 MOSSEN. 



Uit deze kleine schets hoop ik dat het den lezer duidelijk moge ge- 

 worden zijn , hoe de kleine mosplant zich ontwikkelt ; wij hebben ge- 

 zien hoe de nieuwe plant uit de spore gevormd wordt met een tus- 

 schenvorm van draadvormige gedaante , hoe aan de plant de geslachts- 

 deelen voorkomen en hoe uit één daarvan , door samenwerking met de 

 andere , de sierlijke roode knopjes zich ontwikkelen , die zoo licht bij 

 de mossen het oog boeien , en die aanleiding gegeven hebben om te 

 zeggen dat "het mos in bloei staat" , eene uitdrukking die , zoo als ge- 

 bleken is , onjuist is , daar die roode knopjes niet de bloemen maar 

 de vruchten voorstellen. Het bloeitijdperk der mossen, dat wegens de 

 geringe grootte der voortplantingsorganen meestal niet wordt opge- 

 merkt , valt gemeenlyk in den nazomer of tegen den winter , ofschoon 

 zulks overigens bij de mossen nog al verschillend is. 



Nu rest ons nog een oogenblik te vertoeven bij het nut dat den 

 mensch door de mossen wordt aangebracht, een nut dat niet gering 

 te achten is , daar zij den bodem als 't ware voorbereiden tot het voort- 

 brengen van hoogere, meer dadelijk nuttige gewassen en tevens als 

 laatste lid der talrijke planten voorkomen, die onze hooge veenen ge- 

 vormd hebben, en steeds voortgroeiende dat veen helpen vermeerderen, 

 en derhalve bij de turfvorming een groote rol spelen. 



Wanneer afgestorven plantendeelen , aan de lucht blootgesteld, in 

 ontbinding overgaan, veranderen zij ten laatste in eene donkerbruine 

 zelfstandigheid , de humus of teelaarde , die met zand of klei gemengd 

 een geschikten bodem voor andere gewassen oplevert, eene zelfstan- 

 digheid die voor den groei der meeste planten onontbeerlijk is. De 

 mossen evenwel nemen het zonder of met weinig van dien humus voor 

 lief, en zij groeien dan ook al op barre en onvruchtbare gronden, 

 vergezeld van andere plantjes , die met hen in dat opzicht gelijk staan. 

 Jaarlijks evenwel sterft een gedeelte van den stengel, en de bladeren 

 der mossen en die wegrottende deelen vormen de eerste humuslaag 

 op den onvruchtbaren grond. Heeft dat zoo eenige jaren geduurd , dan 

 kunnen nu in dien meer geschikten bodem de zaden van hoogere 

 planten wortelen en opschieten; ook die planten sterven, helpen steeds 

 de hoeveelheid humus vermeerderen en maken ten laatste dien grond 

 voor het aankweeken van sommige gewassen zeer geschikt. De mossen 

 evenwel waren het die daartoe de eerste aanleiding hielpen geven. 



Die kleine planten nestelen zich eveneens op allerlei onherbergzame 

 plaatsen , op kalksteenrotsen , waar de grond te vast en te hard is 



