Mossen. 319 



om toe te laten dat plantenwortels zouden indringen; de kleine mos- 

 stengels met hunne fijne vezels hechten zich in de allerfijnste spleten 

 en doen , overal waar zij het gesteente aanraken , de kalk verweeren , 

 d. i. meer los en poederachtig worden , terwyl zij de spleten dieper 

 maken, waardoor zich andere planten daarin kunnen vestigen, ge- 

 holpen door de overblijfselen der vergane mossen , die ook weer hier 

 de teelaarde leveren. 



Ook bij de veenvorming spelen de mossen eene groote rol. Onze 

 hooge veenen bestaan grootendeels uit overblijfselen van bosschen, 

 waarvan half vergane boomstammen nog dikwijls in de veenmassa 

 gevonden worden. Terwijl plantendeelen aan de lucht blootgesteld in 

 humus veranderen, is dit niet het geval wanneer zij door vochtigheid 

 geheel of grootendeels van de lucht zijn afgesloten; dan toch is de 

 kleine hoeveelheid lucht , in het water bevat , niet voldoende om ze 

 die verandering te doen ondergaan , maar ze blijven veel langer weer- 

 stand bieden aan de ontbinding , en de tusschenprodiikten , gelegen 

 tusschen de volkomene organismen en de gasvormige ontledingsstoffën, 

 waarin ten laatste ieder georganiseerd wezen wordt opgelost , zijn dan 

 niet de humus maar de veenstof. 



Deze samengestelde stof , ofschoon uit dezelfde wezens ontstaan , 

 verschilt van den humus o. a. daarin dat zij , juist tegenoverge- 

 steld aan deze, zeer schadelijk werkt op de ontwikkeling van andere 

 planten. 



Zijn dus in een vochtig , moerasachtig bosch , de omgewaaide en 

 afgestorven boomstammen , benevens de jaarlijks afgevallen bladeren , 

 jaren lang der ontbinding prijsgegeven , dan heeft zich de veenlaag op 

 den bodem zoo opgehoopt, dat soortgelijke planten als waaruit het 

 bosch bestond en die een tamelijk ïgoeden grond tot hun groei be- 

 hoeven, zich in dien slechten bodem niet meer kunnen ontwikkelen. 

 Het groote bosch sterft dus langzamerhand uit, en op de plaats daar- 

 van ontwikkelen zich kleinere struiken , die het met minder goeden 

 grond voor lief nemen en met hunne wortels de dieper gelegene 

 betere aarde nog bereiken kunnen. Maar ook de deelen van die plan- 

 ten helpen de vochtige , sponsachtige veenmassa steeds vergrooten , 

 en ook zij moeten eindelijk den strijd om het bestaan opgeven. Nu is 

 eerst de rechte tijd voor de mossen aangebroken , en deze nemen dan 

 ook spoedig bezit van dien grond , ten laatste dien geheel overdek- 

 kende, slechts vergezeld van enkele andere planten. Het is vooral een 



