322 VUURSPUWENDE BERGEN EN HEETE BRONNEN. 



d(!n bodem toeneemt hoe dieper men komt in mijnen en putten; is het 

 niet waar dat het zeewater warmer is op groote diepten dan aan de 

 oppervlakte; is het niet waar dat het bergijs smelt aan zijn onderste 

 oppervlakte; is het niet waar dat er gesteenten zijn die eenmaal ge- 

 smolten zijn geweest in het vuur ; is het niet waar dat er bergen zijn 

 die vuur en gloeiende stoffen uitwerpen ; is het niet waar dat de aarde 

 soms beeft ? Zeker , dat alles is waar , maar geen van al die dingen 

 leert ons dat er een centraalvuur is , een vuurklomp die een overblijf- 

 sel is van een gedeelte van de zon. Zij leeren ons dat er hier en daar 

 in de korst der aarde vuurhaarden zijn , plaatselijke bronnen 

 van hitte, vuurhaarden die soms wel langen tijd kunnen blijven 

 bestaan , maar die toch ook uitgebluscht kunnen worden , en zich weer 

 op andere plaatsen kunnen vertoonen. Dit willen wij nu aantoonen. 



Het water in den vasten vorm , dien van ijs , of in den vloeibaren 

 vorm , of in den dampvorm is in elk opzicht een van de krachtigste 

 werkers in de natuur. Als het water dat in de barsten en gaatjes van 

 de gesteenten gedrongen is , bevriest , zet het zich uit , en dan doet 

 het de hardste rotsen springen , zoodat zij scheuren en spleten krijgen , 

 dat is nieuwe wegen waarlangs het water al verder en dieper in de 

 gesteenten kan dringen : dat doet het als ijs. Als het water stroomt , 

 voert het alles mede wat het in beweging kan brengen, aarddeeltjes, 

 zandkorrels , grind , zelfs groote steenbrokken : dat doet het in vloei- 

 baren toestand. Maar in dezen toestand doet het tevens nog iets : het 

 lost dan vele vaste lichamen op, zoodat ook zij tot een bewegelijke 

 vloeistof worden. Geen rots , geen steen , geen aarde , niets kan op 

 den du ar weerstand bieden aan de werking van hot water in zijne 

 drie agregatietoestanden. In de fijnste voegen der gesteenten, zelfs 

 tusschen de dicht opeen gelegene samenstellende deeltjes van het gra- 

 niet dringt het water , zoowel regen- als sneeuwwater en dat van den 

 dauw, en niet minder de waterdamp die in de lucht zweeft. Daarom 

 is het een waar woord wat een groot geoloog heeft gezegd: "vochtige 

 lucht verteert zelfs rotsen". Het grootste gedeelte van het water dat 

 als regen op de aarde valt , wordt door den grond ingezogen. Dit ge- 

 beurt niet slechts door de eigene zwaarte van het water, maar vooral 

 ook door de capillairwerking van de zandkorreltjes en kalk- en leem- 

 lichaampjes en andere stoffen waaruit de bodem bestaat. Die bestand- 

 deelen van de gesteenten zijn grootendeels , ja men mag wel zeggen 

 b^na aller} , oplosbaar in water. Gesteenten die zout , steenzout , be- 



