VUURSPUWENDE BERGEN EN HEETE BRONNEN, 323 



vatten , die iiit gips , uit koolzuren kalk , uit dolemiet , uit mergel , 

 ja zelfs die uit kwarts bestaan, worden op den langen duur door het 

 water opgelost en verbrijzeld. Zelfs kristallijne gesteenten worden door 

 het water vernietigd. Het dolemiet , bij voorbeeld , is een gesteente 

 dat bestaat uit talkspaatkorrels die door kalk samengebonden worden. 

 Het water dringt in dat gesteente, zooals thee in een klontje suiker. 

 De kalk wordt dan opgelost, en de talkkorrels liggen dan los als zand- 

 korrels, en een waterstroom kan ze wegspoelen. En zoo gaat het met 

 zandsteen en kalksteen en leemsteen of lei, ja met alle gesteenten die 

 de aardkorst samenstellen. 



Bijna scheikundig zuiver mag men het water heeten dat als regen 

 uit de lucht op de aarde valt, en in den bodem dringt. Maar uit een 

 scheikundig oogpunt zeer onzuiver is dat zelfde water als het den 

 bodem weder verlaat in den vorm van bronnen , want het is altijd 

 min of meer bezwangerd met vreemde stoffen die uit den aardbodem 

 afkomstig zijn , stoffen namelijk die het in den bodem heeft opgelost , 

 en die het medevoert. Er zijn bronnen die zelfs zeer groote hoeveel- 

 heden vaste stoffen in haar water bevatten. Zoo heeft de bron te Carls- 

 bad in 100 kilogram water 750 gram vaste stoffen; de bron te Kit- 

 singen in 100 kilogram water 3 tot 4 ; die te Wiesbaden 1 ; de bron 

 van Nauheim 4; en vele pekelbronnen bevatten zelfs 20 tot 25 kilo- 

 gram vaste stoffen in de 100 kilogram water. 



Zulke voorbeelden bewijzen genoeg dat wg veilig mogen gelooven 

 dat de geheele aardbodem , zoo diep als het water er in dringt , voort- 

 durend aan oplossing en uitlooging door het water is blootgesteld. 

 Daaruit volgt dat er op vele plaatsen in de aardkorst groote holten 

 en ruimten moeten ontstaan , en dat de daarboven liggende massa's 

 in die holten moeten verzinken , zoodra zij niet meer gesteund worden. 

 Zijn nu op een plek alle aardlagen even oplosbaar, en liggen zij wa- 

 terpas of ten minste slechts weinig hellend , dan wordt ook elke holte 

 terstond nadat zij ontstaan is, weder gevuld of toegedrukt. Doch als 

 de aardlagen van verschillenden aard zijn, als de eene meer voor op- 

 lossing vatbare of gemakkelijker op te lossen zelfstandigheden bevat dan 

 de andere , kan dat zich voortdurend en onmerkbaar sluiten of opvullen 

 van de uitgeloogde en uitgespoelde holten langen tijd uitblijven , omdat de 

 meer oplosbare lagen of beddingen grootendeels uitgeknaagd kunnen wor- 

 den , terwijl de massa's die er boven liggen , nog als hangende kunnen blij- 

 ven, totdat er eindelijk een oogenblik aanbreekt waarop dat niet meer 

 ^ 21* 



