VUURSPUWENDE BERGEN EN HEETE BRONNEN. 325 



steeuten een zeer onnauwkeurige benaming , want verre de meesten 

 bestaan niet uit delfstoffelijke zelfstandigheden alleen ; integendeel 

 in de meesten vinden wij een zeer groote hoeveelheid andere stoffen 

 van dierlijken of plantaardigen oorsprong , stoffen die in den bodem 

 vergaan verrotten , zich met anderen verbinden enz. , maar die in elk 

 geval brandbaar zijn. In zulke aardlagen die als bezinksels in water 

 zijn gevormd, bedraagt de hoeveelheid van organische stoffen oorspron- 

 kelijk zelfs meer dan die van de anorganische , de onverbrandbare. 

 Elke schelp van weekdieren en elke schaal van schaaldieren is een 

 dierlijk weefsel dat met kalk is doordrongen. Gloeit men een schelp 

 of een schaal dan stinken zij als brandend leer , en zij worden 

 zwart. Onze stoepsteenen zijn meestal gemaakt van bergkalk ; de blauwe 

 kleur van die koolzure kalk is een gevolg van de organische stoffen 

 die er in zijn , en die er in gekomen zijn door de millioenen week- 

 dieren en polypen die dat gesteente hebben gevormd, en welker over- 

 blijfselen men nog zoo fraai in dat gesteente bewaard ziet, als men 

 eens een stoepsteen beschouwt terwijl er een regenbui op valt. Alle 

 aardlagen die geen zoogenoemde vuurvormingen zijn, zitten vol over- 

 blijfselen van dieren; de vaste deelen, de beenderen, schubben enz. 

 zijn veelal bewaard gebleven in versteenden toestand, maar de zachte 

 deelen van die dieren zijn opgenomen in het gesteente. En niet minder 

 zijn zij vol van plantaardige stoffen. Geheele vormingen, groote en 

 dikke aardlagen zijn er , die zelfs geheel uit plantenoverblijfsels bestaan , 

 wij noemen die gesteenten glanskool , steenkool , bruinkool enz. En al 

 die dieren en planten , sedert millioenen jaren in de aardlagen verrot 

 en vergaan , hebben onder ontwikkeling van koolzuur , ammoniak en 

 water een stof doen geboren worden die in een onuitputtelijke hoeveel- 

 heid in de lagen der aarde aanwezig is , in een hoeveelheid dat zij 

 zelfs op sommige plaatsen groote meren vormt , en op andere als bron- 

 nen uit den bodem vloeit; de stof die zoo veel verschillende namen 

 draagt : aardpik , aardteer , bergteer , asphalt , naphta , bitumen , aardolie , 

 steenolie , petroleum ; een stof die brandbaar is in de hoogste mate. 



Zoo even zagen wij dat er door het vergaan en verrotten van be- 

 werktuigde stoffen in den bodem koolzuur wordt ontwikkeld. Dit gas 

 stroomt op zekere plaatsen uit den grond, en vormt dan zoogenoemde ga s- 

 bronnen, of het verbindt zich met water, en vormt dan de kool- 

 zuurhoudende bronnen. Als dat koolzuur door vochtige, weeke 

 aardmassa's heen dringt , dan sleept het sommige gedeelten van dat slijk 



